Diş teli takıldıktan sonraki ilk günlerde ne yenmeli?
İngiliz Ortodonti Derneği’ne (BOS) göre başlangıçta bir miktar rahatsızlık olması olasıdır; dişler hareket etmeye başladıkça diş etlerinde sızlama ve hassasiyet beklenebilir. Dorset County Hastanesi’nin bilgilendirmesine göre bu sızı genellikle yatarken ve sabah uyanınca daha belirgindir ve çoğunlukla iki üç gün sürer. Isırmak ağrıyı artırabileceği için ilk günlerde sert yiyeceklerden uzak durmak önerilir.
Amerikan Ortodontistler Derneği (AAO), braketler takıldıktan ve tel ayarlarından sonra yumuşak yiyeceklerin tercih edilmesini önerir. Derneğin “her zaman uygun” saydığı yiyeceklerden bazıları şunlardır: yulaf lapası, yumuşak pişmiş yumurta, çorbalar, iyi pişmiş makarna, balık, haşlanmış sebzeler, patates püresi, yumuşak peynirler, muz ve yoğurt. North Cumbria hastanelerinin bilgilendirmesi de başlangıçta yumuşak yiyeceklerin küçük parçalar hâlinde yenmesini önerir.
İlk haftalarda braketler dudak ve yanakların iç yüzüne sürtebilir. North Cumbria’ya göre ağız yaraları sık görülür ve genellikle bir iki hafta içinde iyileşir; sürtünen yerler için ortodontik mum kullanılabilir. Ağrı kesici kullanmayı düşünüyorsanız hangisinin size uygun olduğunu hekiminize veya eczacınıza sorun; Dorset County Hastanesi, astımı olan bazı kişilerin ibuprofen kullanmaması gerektiğini hatırlatır.
Diş telliyken hangi yiyeceklerden kaçınılmalı?
AAO’nun genel kuralı şudur: Sert, yapışkan ya da ısırması zor her yiyecek braketlerin kopmasına, tellerin bükülmesine ve tedavinin uzamasına yol açabilir. Kaynaklarda sayılan başlıca gruplar şunlardır:
| Yiyecek grubu | Örnekler | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Sert yiyecekler | Fındık, fıstık gibi kuruyemişler, buz, sert şekerler, simit ve kıtır kabuklu ekmekler, cips | AAO’ya göre braketleri ve telleri doğrudan riske atar; kaçınılması önerilir |
| Yapışkan ve çiğnenen yiyecekler | Karamel, çiğnenen şekerlemeler, şekerli sakız | AAO’ya göre braketlere yapışıp gevşetebilir; North Cumbria bunlardan kaçınılmasını önerir |
| Patlamış mısır | Mısır taneleri ve kabukları | AAO’ya göre braket ve tellerin arasına kolayca sıkışır |
| Çiğ ve sert meyve sebzeler | Elma, havuç | Dorset County Hastanesi, ön dişlerle ısırmak yerine küçük parçalara bölüp arka dişlerle çiğnemeyi önerir; AAO pişirerek yumuşatmayı veya ince dilimlemeyi önerir |
| Çiğnemesi zor etler | Lifli ve sert pişmiş etler | AAO, etin lokma büyüklüğünde kesilmesini önerir |
Yiyeceklerin yanında bazı alışkanlıklar da braketlere zarar verebilir. Dorset County Hastanesi tırnak yemekten, kalem çiğnemekten ve dişleri bir şeyi açmak ya da koparmak için alet gibi kullanmaktan kaçınılmasını önerir.
North Cumbria hastanelerine göre kaçırılan randevular ve tekrarlayan kırılmalar tedaviyi uzatır. Süreyi etkileyen diğer etkenleri diş teli tedavisi ne kadar sürer rehberimizde anlattık.
Şekerli ve asitli içecekler neden daha çok önem kazanır?
Braketler, plağın tutunabileceği yeni yüzeyler oluşturur. North Cumbria’nın bilgilendirmesi dişlerdeki beyaz lekeleri erken çürük belirtisi olarak tanımlar; aşağıda özetlenen Cochrane derlemesi de bu beyaz veya kahverengi lekeleri erken çürük (demineralize lezyon, beyaz nokta lezyonu) olarak tanımlar. Bu lekeler az görülen bir durum değildir: 14 çalışmanın bir araya getirildiği bir meta-analizde (Sundararaj ve arkadaşları, 2015), sabit diş teliyle tedavi edilen hastaların %45,8’inde tedavi sırasında yeni beyaz leke geliştiği hesaplanmıştır.
NHS, diş çürüğüne yol açabileceği için tedavi süresince fazla şekerli yiyecek ve içecek tüketilmemesini önerir. NHS hastanelerinin hasta bilgilendirmelerindeki öneriler şöyle özetlenebilir:
- Öğün aralarında su veya süt: North Cumbria, öğün aralarında yalnızca sade su veya sade süt içilmesini önerir.
- Gazlı içecekler: North Cumbria, diyet ve şekersiz olanlar dahil gazlı içecekleri ve sporcu içeceklerini önermez. Dorset County Hastanesi gazlı içecekleri en zararlılar arasında sayar ve asit içerdikleri için diyet içeceklerin de zarar verdiğini belirtir.
- Meyve suyu: Dorset County Hastanesi meyve suyunun günde bir kezle sınırlandırılmasını ve sulandırılarak içilmesini önerir; North Cumbria öğün aralarında meyve suyu ve smoothie içilmemesini tavsiye eder.
- Çay ve kahve: Dorset County Hastanesi çay ve kahveye şeker eklenmemesini önerir.
- Atıştırma: Royal United Hospitals Bath günde üç öğünle yetinilmesini ve ara öğünlerden kaçınılmasını önerir. Dorset County Hastanesi tatlıların ara sıra ve yemekten sonra yenmesini, paketli ürünlerde gizli şekerin etiketten kontrol edilmesini tavsiye eder.
- Asitli içecekten sonra fırçalama: Dorset County Hastanesi gazlı içecekten sonra fırçalamak için en az 20 dakika beklenmesini, Royal United Hospitals Bath ise meyve suyundan sonra 30 dakika beklenmesini önerir.
Diş telliyken dişler nasıl fırçalanır?
NHS, dişlerin ve diş telinin temiz tutulmasının çok önemli olduğunu belirtir ve sabah, gece ve yemeklerden sonra florürlü diş macunuyla fırçalamayı önerir. NHS hastanelerinin bilgilendirmelerindeki adımlar şöyle özetlenebilir:
- Sıklık ve süre: Royal United Hospitals Bath, dişlerin günde en az iki kez ve en az iki dakika florürlü macunla fırçalanmasını önerir. North Cumbria her yemekten sonra, Dorset County Hastanesi ise bir şey yenilen her seferde fırçalamayı önerir.
- Macun: North Cumbria’ya göre macun en az 1.350 ppm florür içermelidir; gerekirse diş hekimi daha yüksek oranda florür içeren bir macun önerebilir.
- Açı: North Cumbria, fırça kıllarının uçlarının diş eti çizgisine 45 derecelik açıyla tutulmasını önerir.
- Braketin üstü ve altı: North Cumbria’ya göre her dişte braketin hem üstü hem altı ayrı ayrı fırçalanır; dişlerin iç yüzleri de aynı şekilde temizlenir. Royal United Hospitals Bath, dudakların fırçalarken hafifçe kenara çekilmesini önerir.
- Gece fırçalaması: Yatmadan önce mutlaka fırçalanır; macun tükürülür, ağız suyla çalkalanmaz.
Genel fırçalama tekniğini ve sık yapılan hataları diş fırçası ve diş ipi rehberimizde bulabilirsiniz.
Braketlerin ve telin arası nasıl temizlenir?
Diş fırçası, telin altına ve braketlerin arasına tam olarak ulaşamaz. Royal United Hospitals Bath, tel altlarının ve braket aralarının küçük ara yüz fırçalarıyla temizlenmesini önerir. Kaynakların önerileri şöyledir:
- Ara yüz fırçası: Dorset County Hastanesi ve North Cumbria, ara yüz fırçasının günde en az iki kez kullanılmasını önerir. Dorset County Hastanesi’ne göre her aralığa sığan en geniş fırça seçilir; North Cumbria, kılları yıprandığında fırçanın değiştirilmesini hatırlatır.
- Plak boyayıcı tabletler: Temizlenemeyen plağı boyayarak görünür hâle getirir. Royal United Hospitals Bath’e göre bu tabletler fırçalamanın yeterli olup olmadığını kontrol etmenin çok iyi bir yoludur ve fırçalamadan sonra ayda bir kullanılabilir; Dorset County Hastanesi haftada bir ya da hekimin önerdiği sıklıkta kullanılabileceğini belirtir.
- Yanınızda taşıyabilecekleriniz: AAO, dışarıda yemek yiyenler için seyahat diş fırçası taşınmasını ve ağız duşunun değerlendirilmesini önerir. Evde ortodontik mum, diş ipi ve yedek ara yüz fırçasından oluşan küçük bir bakım seti bulundurmayı da tavsiye eder.
Florürlü gargara veya yüksek florürlü macun gerekir mi?
North Cumbria’nın bilgilendirmesine göre gerekirse diş hekiminiz daha yüksek oranda florür içeren bir diş macunu önerebilir; aynı bilgilendirme, florürlü gargaranın günde bir kez ve fırçalamadan farklı bir saatte, örneğin öğle yemeğinden sonra kullanılmasını önerir.
Bu ürünlerin etkisine dair kanıtlar ise sınırlıdır. Cochrane’in 2019’da yayımlanan sistematik derlemesi (Benson ve arkadaşları), diş teli tedavisi sırasında beyaz lekeleri önlemeye yönelik florür uygulamalarını inceleyen ve 1.798 katılımcının yer aldığı 10 çalışmayı değerlendirmiştir. Tek bir çalışmada, yüksek florürlü macun (5.000 ppm) kullananlarda yeni lekeler %18, standart macun (1.450 ppm) kullananlarda %27 oranında görülmüştür. Florür verniği ve florürlü gargara için ise belirgin bir fark gösterilememiştir. Yazarlar kanıtın güvenilirliğini düşük bulmuştur. Bu nedenle size hangi ürünün uygun olduğuna, çürük riskiniz değerlendirilerek hekiminiz karar verir. Bu ürünler iyi fırçalamanın ve şekeri sınırlamanın yerine değil, onlara ek olarak düşünülür.
Braket düşer veya tel batarsa ne yapılmalı?
AAO’ya göre gevşeyen veya kırılan braket ve batan tel genellikle acil durum değildir; yine de kliniği arayıp ne olduğunu anlatmanız gerekir. Ne kadar acil olduğuna hekiminiz karar verir. North Cumbria, kırılan braket için bir sonraki randevunun beklenmemesini, en kısa sürede kliniğin aranmasını önerir.
- Batan tel veya sürtünen braket: AAO’ya göre ortodontik mum sürtünen yerin üzerini örtebilir. Dorset County Hastanesi, mumun brakete yapışmadığını, braketin çevresine bastırılarak şekillendirilmesi gerektiğini ve yanlışlıkla yutulmasının zarar vermediğini belirtir. Seyahate çıkarken mumu yanınıza almanızı da önerir.
- Düşen braket: Parçayı saklayın ve kliniğe haber verin.
- Acil durumlar: AAO’ya göre durdurulamayan kanama, nefes alma veya yutkunma güçlüğü, çene kırığı şüphesi ve yerinden çıkan daimi diş acil durumdur; bu durumlarda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
Braketler söküldükten sonra kullanılacak pekiştirme aygıtlarını ortodonti sonrası pekiştirme rehberimizde anlattık.
Rönesans’ta diş teli tedavisinde ağız bakımı nasıl takip edilir?
Ortodonti kliniğimizin branşları arasındadır. Tedaviye başlamadan önce muayenede dişler, diş etleri ve kapanış değerlendirilir; varsa çürük ve diş eti sorunlarının önce tedavi edilmesi planlanır. Tedavi süresince braketlerin çevresinde plak birikimi artabildiği için profesyonel temizlik gerekebilir. Kliniğimizde hava, su ve ince toz karışımını püskürterek diş yüzeyindeki plağı ve renklenmeleri gideren bir temizlik cihazı bulunur; kullanılıp kullanılmayacağına muayeneden sonra hekim karar verir.
Tedavi gerekiyorsa yapılacak işlemleri, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; sizi hangi hekimin takip edeceğini de baştan bilirsiniz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Tedavi sonrası takip kliniğimizde tanımlı bir süreçle yürütülür. Braketiniz koparsa ya da teliniz batarsa çalışma saatlerinde (hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00) 444 9 734 numarasını arayabilir veya WhatsApp hattımıza (+90 532 363 49 54) yazabilirsiniz.
Braketli tedavinin aşamaları için diş teli sayfamızı, profesyonel temizliğin nasıl yapıldığı için diş taşı temizliği sayfamızı inceleyebilirsiniz.