Diş teli için doğru yaş var mı?
Diş teli için herkese uyan tek bir yaş yoktur. Doğru zaman; dişlerin sürme durumuna, çenelerin gelişimine ve sorunun türüne göre belirlenir. Kaynakların önerileri yaş dönemlerine göre kabaca şöyle özetlenebilir:
| Dönem | Genellikle ne yapılır? |
|---|---|
| 7 yaş civarı | İlk ortodontik kontrol; çoğu çocukta yalnızca izlem |
| Süt ve daimi dişlerin bir arada olduğu dönem | Gerekli görülen bazı durumlarda erken (önleyici) tedavi |
| 12–13 yaş civarı | Daimi dişler sürdükten sonra sabit diş teli veya diğer kapsamlı tedaviler |
| Yetişkinlik | Diş ve diş eti sağlıklıysa her yaşta tedavi |
| Her tedaviden sonra | Pekiştirme (retansiyon) aygıtı |
Bu tablo genel bir çerçevedir. Sizin veya çocuğunuz için uygun zamanı, ortodontik muayene ve kayıtların değerlendirilmesinden sonra hekim belirler.
İlk ortodontik muayene neden 7 yaş civarında önerilir?
Amerikan Ortodontistler Derneği (AAO), çocukların ilk ortodontik kontrolünün en geç 7 yaşında yapılmasını önerir. Dernek bunu, bu yaş civarında ağızda süt dişleri ile daimi dişlerin bir arada bulunmasıyla açıklar. Bu dönemde dişlerin sürme düzeni ve çenelerin gelişimi değerlendirilebilir; hekim, bir tedavi gerekiyorsa ne zaman başlaması gerektiğini önerebilir.
Bu muayene, diş telinin 7 yaşında takılacağı anlamına gelmez. Çoğu çocukta sonuç, gelişimin belirli aralıklarla izlenmesidir. İlk ortodontik kontrol, bebeklikte başlayan diş hekimi ziyaretlerinden de farklıdır; çocuğun ilk diş hekimi ziyaretini ilk diş hekimi ziyareti rehberimizde anlattık.
AAO, ailelerin dikkat edebileceği işaretler arasında şunları sayar:
- Süt dişlerinin çok erken ya da çok geç dökülmesi
- Çiğnerken veya ısırırken ağrı
- Ağızdan nefes alma
- Çenenin kayması veya çeneden ses gelmesi
- Sık yanak ısırma
- Yüzde belirgin asimetri
Dernek, ortodontik muayene için sevk gerekmediğini ve dişlerde ya da çenede bir şeylerin yolunda gitmediğini çoğu zaman ilk olarak ailelerin fark ettiğini belirtir.
Çocuklarda aparey ne zaman kullanılır?
Halk arasında “aparey” denen aygıtlar, çoğunlukla erken (önleyici) ortodontik tedavide kullanılan sabit veya çıkarılabilir aygıtlardır. AAO’ya göre erken tedavi, ağızda hâlâ süt dişleri varken başlar ve amacı her çocuğa aceleyle diş teli takmak değildir. Dernek, erken dönemde ele alınabilecek durumlara şu örnekleri verir:
- Alt dişlerin üst dişlerin önünde kapandığı durumlar ve çapraz kapanış
- Belirgin çapraşıklık veya aşırı aralık
- Fazla ya da eksik dişler
- Dişleri veya çene gelişimini etkileyen parmak emme ve emzik gibi alışkanlıklar
Bu dönemde kullanılan aygıtlar dişleri hareket ettirmek, çenenin konumunu değiştirmek ya da dişleri yerinde tutmak için tasarlanır. AAO’nun verdiği örneklerden biri, büyüme sürerken çenenin doğru konuma yönlendirilmesine yardımcı olan damak genişleticidir. Dernek, bazı çocuklarda hiç tedavi gerekmeyebileceğini, bazılarında ise erken tedaviden sonra tüm daimi dişler sürdüğünde ikinci bir tedavi aşamasının önerilebileceğini de belirtir.
Çocuğunuz için erken tedavinin gerekip gerekmediği ve hangi aygıtın uygun olabileceği muayenede değerlendirilir.
Sabit diş teli genellikle hangi yaşta takılır?
İngiliz Ortodonti Derneği (BOS), çocukların çoğunun tedaviye tüm daimi dişleri sürdükten sonra, 12 ya da 13 yaş civarında başladığını belirtir. NHS de diş telinin çoğunlukla daimi dişler çıktıktan sonra çocuk ve gençlere önerildiğini belirtir.
Bu yaşlar bir ortalamadır; dişleri erken veya geç süren çocuklarda zamanlama değişebilir. BOS’a göre tedavi çoğu zaman 1–2 yıl sürer; basit düzeltmeler bazen 6 ayda tamamlanabilir, daha zor sorunlar daha uzun sürebilir.
Tedavi süresince ağız bakımı özellikle önemlidir. Braket çevresinde plak kolay birikir; bu yüzden çürük ve diş eti sorunlarının tedaviden önce giderilmesi gerekir. Braketli tedavinin aşamaları ve bakımı diş teli sayfamızda yer alır.
Yetişkinlere diş teli takılır mı?
Evet. NHS, yetişkinlerin de diş teli takabileceğini belirtir. BOS’a göre dişler ve diş etleri sağlıklı olduğu sürece dişler her yaşta hareket ettirilebilir. AAO da ortodontik tedavi için hiçbir zaman geç olmadığını vurgular ve ortodonti hastalarının yaklaşık üçte birinin yetişkin olduğunu belirtir.
Yetişkinlerde dikkat edilmesi gereken bazı farklar vardır:
- Diş eti sağlığı: Belirleyici olan yaş değil, diş eti ve kemik sağlığıdır. Diş eti hastalığı varsa tedaviye başlamadan önce kontrol altına alınması gerekir. Diş taşı ve diş eti iltihabı için diş taşı temizliği sayfamıza göz atabilirsiniz.
- Süre: AAO’ya göre yetişkinlerde büyüme tamamlandığı ve kemik daha yoğun olduğu için tedavi, benzer sorunu olan bir çocuğa göre biraz daha uzun sürebilir.
- Ağzın mevcut durumu: Dolgular, eksik veya aşınmış dişler planlamayı etkiler. AAO, bazı yetişkinlerde diş eti, kanal tedavisi veya ağız cerrahisi alanındaki hekimlerle birlikte çalışılması gerekebileceğini belirtir.
- Başka tedavilere hazırlık: Ortodonti, bazen implant veya kaplama gibi tedavilerden önce dişlerin konumunu düzenlemek için de planlanır.
AAO’ya göre yetişkinlerde en sık kullanılan seçenekler braketli tedavi ve şeffaf plaklardır.
Hangi diş teli ve aygıt türleri var?
BOS’un hasta bilgilendirmesinde sayılan başlıca seçenekler şunlardır:
| Seçenek | Genel özellik |
|---|---|
| Sabit diş teli (metal braket) | Sabit teller en yaygın tedavi türlerindendir; braketler dişlerin ön yüzüne yapıştırılır |
| Seramik (estetik) braket | Diş renginde veya yarı saydamdır, daha az dikkat çeker |
| Lingual braket | Dişlerin dil tarafındaki yüzeyine yapıştırılır, önden görünmez |
| Şeffaf plak | Çıkarılabilir, şeffaf plaklar dişleri aşamalı olarak düzeltir |
| Çıkarılabilir aygıt (aparey) | Tel ve plastikten yapılır; basit ve sınırlı diş hareketleri sağlar |
Kliniğimizde ortodonti tedavisi ve şeffaf plak tedavisi uygulanır. Tablodaki diğer seçenekler genel bilgi amacıyla verilmiştir; size veya çocuğunuza hangi seçeneğin uygun olduğu ve kliniğimizde hangi seçeneklerin planlanabileceği muayenede değerlendirilir. İki yöntemin ayrıntılı karşılaştırması için şeffaf plak mı, diş teli mi rehberimizi okuyabilirsiniz.
Tedaviden sonra pekiştirme neden gerekir?
Braketler söküldüğünde veya son plak bittiğinde tedavi henüz tamamlanmış sayılmaz. BOS’a göre dişler, tedavi bittikten sonra geldikleri konuma dönme eğilimi gösterir. Bu nedenle dernek, pekiştirme (retansiyon) aygıtlarını vazgeçilmez kabul eder ve her hastaya önerilmesi gerektiğini belirtir.
Pekiştirme için genellikle iki tür aygıt kullanılır:
- Çıkarılabilir pekiştirme aygıtı: BOS’a göre başlangıçta tam gün takılıp daha sonra yalnızca geceye indirilebilir.
- Sabit pekiştirme teli: BOS’a göre sabit pekiştirme aygıtı genellikle dişlerin arka yüzüne yapıştırılır ve sürekli yerinde kalır.
Hangi yöntemin daha iyi olduğu konusunda kanıtlar sınırlıdır. Cochrane’in 2023’te güncellenen sistematik derlemesi (Martin ve arkadaşları), farklı pekiştirme yöntemlerini karşılaştıran çalışmaların kanıt düzeyinin düşük veya çok düşük olduğunu ve bir yöntemin diğerinden üstün olduğuna dair kesin bir sonuca varılamadığını bildirir. Bu yüzden aygıtın türü ve kullanım süresi, kişinin tedavisine göre hekim tarafından belirlenir. BOS ise pekiştirmeye uzun vadede devam edilmesini önerir.
Rönesans’ta ortodontik değerlendirme nasıl yapılır?
Ortodonti ve çocuk diş hekimliği kliniğimizin branşları arasındadır; ortodonti kapsamında şeffaf plak tedavisi de uygulanır. Değerlendirme, dişlerin, çenelerin ve kapanışın incelendiği muayeneyle başlar. Planlama için gereken ölçüler ağız içi dijital tarayıcıyla, ölçü maddesi kullanılmadan alınabilir; gerektiğinde klinikteki dental tomografiyle üç boyutlu görüntüleme yapılır.
Tedavi gerekiyorsa diş diş yapılacak işlemleri, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; plan, tahmini süresiyle birlikte hastayla, çocuklarda aileyle paylaşılır. Sizi veya çocuğunuzu hangi hekimin takip edeceğini de baştan bilirsiniz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Kliniğimiz hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00 saatleri arasında açık olduğu için kontroller okul ve iş saatleri dışına planlanabilir. Randevu için 444 9 734 numarasını arayabilir ya da WhatsApp hattımıza (+90 532 363 49 54) yazabilirsiniz.
Ortodontinin genel çerçevesi için ortodonti sayfamızı, plak tedavisinin aşamaları için şeffaf plak tedavisi sayfamızı, çocuklara yönelik koruyucu uygulamalar için çocuk diş hekimliği sayfamızı, plak kullananlar için şeffaf plak günde kaç saat takılmalı rehberimizi inceleyebilirsiniz. Ekibimizi hekimlerimiz sayfasında tanıyabilirsiniz.