Pekiştirme (retansiyon) tedavisi nedir?
Ortodontik tedavi iki aşamadan oluşur: dişlerin hareket ettirildiği aktif tedavi ve dişlerin yeni konumunda tutulduğu pekiştirme (retansiyon) dönemi. Pekiştirme, braketler söküldükten ya da son şeffaf plak bittikten sonra dişleri yerinde tutmak için pekiştirme aygıtı (retainer) kullanılmasıdır. NHS’e göre diş teli çıkarıldıktan sonra dişlerin geri kaymasını önlemek için pekiştirme aygıtı takılır; ne kadar süre takılacağına ortodontist karar verir.
İngiliz Ortodonti Derneği (BOS), neredeyse her hastanın pekiştirme aygıtı kullanması gerektiğini belirtir. Derneğin hasta bilgilendirme broşürüne göre pekiştirme aygıtları, dişleri düzelten diş teli kadar önemlidir; aygıt kullanılmazsa dişlerin kayması olasıdır ve bu kaymayı düzeltmek zor olabilir. Kısacası pekiştirme, tedavinin isteğe bağlı bir eki değil, ayrılmaz bir parçasıdır.
Tedavi bittikten sonra dişler neden yer değiştirir?
BOS’a göre dişler, tedaviden sonra başlangıçtaki konumlarına doğru dönme eğilimi gösterir; buna nüks (relaps) denir. Bunun birkaç nedeni vardır:
- Destek dokuların yeniden yapılanması: Diş hareket ettirildiğinde çevresindeki kemik ve yumuşak dokular da yeniden şekillenir. BOS’a göre çene kemiğinin ve diş etlerinin yerine oturması en az bir yıl sürebilir. NHS England’ın diş hekimlerine yönelik bülteninde de dişi kemiğe bağlayan bağ dokusunun (periodontal ligament) yeniden düzenlenmesinin genellikle yaklaşık 18 ay sürdüğü belirtilir.
- İlk ayların önemi: BOS’a göre geri dönme riski, aygıt söküldükten sonraki ilk aylarda özellikle yüksektir. Amerikan Ortodontistler Derneği (AAO) de dişlerin bu dönemde harekete özellikle yatkın olduğunu vurgular.
- Başlangıçtaki sorunun türü: BOS, geri dönmenin tedavi başında dişler arasında boşluk bulunan ya da dişlerin belirgin biçimde dönük olduğu durumlarda daha sık görüldüğünü belirtir.
- Yaşla gelen değişiklikler: Dişlerin konumu, ortodontik tedavi görülmemiş olsa bile yaşam boyunca değişmeye devam eder. BOS’a göre yaş ilerledikçe dişler öngörülemeyen biçimde hareket edebilir ve çoğu zaman çapraşıklık artar. AAO de yaşlanma, çene büyümesi, diş aşınması ve günlük ısırma kuvvetlerine bağlı değişiklikleri nedenler arasında sayar.
Son madde, pekiştirmenin neden yalnızca ilk yılı değil uzun vadeyi de ilgilendirdiğini açıklar. BOS, pekiştirme aygıtlarının uzun süre kullanılmasının yaşa bağlı bu değişiklikleri de azaltabileceğini belirtir.
Hangi pekiştirme aygıtları kullanılır?
Pekiştirme aygıtları çıkarılabilir ya da sabit olabilir. BOS ve AAO’nun hasta bilgilendirmelerinde sayılan başlıca türler şunlardır:
| Aygıt | Nasıl bir aygıttır? | Dikkat edilmesi gerekenler |
|---|---|---|
| Şeffaf pekiştirme plağı | Dişlerin üzerine oturan ince, şeffaf plastik plak | Çıkarılabilir; BOS’a göre genellikle günün bir bölümünde takılır ve takılıyken yemek yenmez, bir şey içilmez |
| Tel ve akrilik tabanlı aygıt | Ön dişlerin önünden geçen bir tel ile plastik veya akrilik bir taban | Çıkarılabilir ve dayanıklıdır; ilk günlerde konuşmayı hafifçe etkileyebilir |
| Sabit pekiştirme teli | Genellikle ön dişlerin iç yüzüne yapıştırılan ince bir tel | Takmayı hatırlamak gerekmez ve kaybolmaz; AAO’ya göre çevresinin temizliği daha fazla özen ister |
BOS’a göre size hangi aygıtın uygun olduğunu hekiminiz belirler; bazı hastalara birden fazla tür birlikte önerilebilir. Hangi yöntemin daha iyi olduğu konusunda kanıtlar sınırlıdır: Cochrane’in 2023’te yayımlanan sistematik derlemesi (Martin ve arkadaşları), 4.377 kişinin yer aldığı 47 çalışmayı incelemiş, kanıtın güvenilirliğinin düşük veya çok düşük olduğunu ve bir yöntemin diğerinden üstün olduğuna dair kesin bir sonuca varılamadığını bildirmiştir.
Pekiştirme aygıtı ne kadar süre ve hangi saatlerde takılır?
Takma düzeni kişiye göre hekim tarafından belirlenir. Kaynakların genel önerileri şöyledir:
- NHS: Aygıtın ne kadar süre takılacağına ortodontistiniz karar verir.
- AAO: Aktif tedavi bittikten sonraki ilk dönemde hekim, aygıtın yalnızca yemek, fırçalama ve diş ipi için çıkarılıp gece gündüz takılmasını önerebilir. Daha sonra, dişlerin ne kadar dengede olduğuna göre yalnızca geceye geçilebilir.
- BOS broşürü: Aygıt genellikle ilk 12 ay her gece takılır. Sonrasında, hekimin önerisine göre takma sıklığı yavaş yavaş azaltılır; uzun vadede aygıtın en az haftada bir kez takılması önerilir.
BOS, pekiştirmeye uzun vadede devam edilmesini önerir ve hastalara, dişlerin yeni yerinde kalması için aygıtın büyük olasılıkla süresiz kullanılması gerekeceğinin anlatılmasını ister. AAO de birçok hastanın aygıtını yıllarca her gece taktığını belirtir.
Sabit telde takma süresini hatırlamak gerekmez, ancak telin düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir. BOS’a göre telin yapıştırıldığı noktalardan biri çözülürse ilgili diş yerinden kayabilir.
Pekiştirme aygıtı nasıl temizlenir ve saklanır?
Aygıt düzenli temizlenmezse ve doğru saklanmazsa hem biçimi bozulabilir hem de dişlerinize tam oturmayabilir. AAO ve BOS’un önerileri şunlardır:
- Düzenli temizlik: AAO, çıkarılabilir aygıtın her çıkarıldığında ve yeniden takılmadan önce fırçalanmasını önerir. BOS’un broşürü ise aygıtın yumuşak bir fırça ve soğuk suyla, düşürmemek için lavabonun üzerinde temizlenmesini önerir; diş macununun aygıt yüzeyini pürüzlendirip renk değişikliğine yol açabileceğini belirtir. Kaynakların macun konusundaki önerileri farklı olduğu için hangi yöntemi kullanacağınızı hekiminize sorun.
- Isıdan koruma: AAO’ya göre çok sıcak su ve sert kimyasallar aygıtın biçimini bozabilir. Aygıtı kalorifer, ocak ya da güneş altındaki araç gibi sıcak ortamlarda bırakmayın.
- Kutusunda saklama: Ağızdan çıkan aygıt her seferinde kendi kutusuna konur. AAO, peçeteye sarılan aygıtın kolayca çöpe gidebileceğini hatırlatır ve aygıtın evcil hayvanların, özellikle köpeklerin ulaşamayacağı bir yerde tutulmasını önerir.
- Sabit tel bakımı: AAO’ya göre sabit teli olanlar dişlerini her zamanki gibi fırçalayıp diş ipi kullanabilir; telin çevresi için ara yüz fırçaları yardımcı olur. BOS da sabit telin çevresine temizlik sırasında ayrıca zaman ayrılmasını önerir.
- Diş hekimi kontrolleri: BOS’un broşürü, pekiştirme döneminde de çürük kontrolü için düzenli diş hekimi muayenesine gidilmesini önerir.
Aygıt kırılır, kaybolur ya da dar gelirse ne yapılmalı?
Pekiştirme aygıtıyla ilgili bir sorun fark ettiğinizde beklemek, dişlerin kaymasına zaman tanır.
- Kırılma veya kayıp: AAO’ya göre kaybolan, hasar gören ya da biçimi bozulan aygıt için hemen hekiminize başvurmanız gerekir; gecikme dişlerin kaymasına ve ek tedavi ihtiyacına yol açabilir. BOS’un broşürü de bir sonraki kontrolü beklemeden en kısa sürede randevu alınmasını önerir.
- Sabit telde gevşeme: BOS, sabit tel kırıldığında veya gevşediğinde ortodontiste hemen haber verilmesini önerir.
- Dar gelme: AAO’ya göre aygıt düzenli takılmadığında ya da büyümeye bağlı değişikliklerle dişler biraz kayabilir ve aygıt dar gelmeye başlar. Belirgin bir rahatsızlık yoksa birkaç gün daha sık takmak yardımcı olabilir; birkaç gün sonra hâlâ dar geliyorsa ya da ağrı yapıyorsa hekime başvurulmalıdır. Dernek, oturmayan bir aygıtın zorla takılmamasını özellikle vurgular.
Dişlerde hafif bir kayma olduysa NHS England’ın bültenine göre bu durum, hekimin yönlendirmesiyle çıkarılabilir aygıtın bir süre tam gün takılmasıyla düzeltilebilir. Daha belirgin kaymalarda yeniden ortodontik tedavi gerekebilir; daha önce tedavi görmüş hastalarda zamanla oluşan küçük kaymalar şeffaf plakla da değerlendirilebilir. Bu seçeneği şeffaf plak tedavisi sayfamızda anlattık.
Rönesans’ta pekiştirme dönemi nasıl takip edilir?
Ortodonti kliniğimizin branşları arasındadır ve bu kapsamda şeffaf plak tedavisi de uygulanır. Diş teli veya şeffaf plak tedavisinde hangi pekiştirme aygıtının, ne kadar süre ve günün hangi saatlerinde kullanılacağını, tedavinin sonunda dişlerinizin durumuna göre hekiminiz belirler. Tedavi sonrası takip kliniğimizde tanımlı bir süreçle yürütülür ve sizi hangi hekimin takip edeceğini baştan bilirsiniz.
Tedavi gerekiyorsa yapılacak işlemleri, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Kliniğimiz hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00 saatleri arasında açık olduğu için kontroller okul ve iş saatleri dışına planlanabilir. Pekiştirme aygıtınız kırılır, kaybolur ya da dişlerinize oturmazsa 444 9 734 numarasını arayabilir veya WhatsApp hattımıza (+90 532 363 49 54) yazabilirsiniz; randevu için sitemizdeki online randevu sistemini de kullanabilirsiniz.
Braketli tedavinin aşamaları için diş teli sayfamızı, tedavi seçeneklerinin genel çerçevesi için ortodonti sayfamızı, aktif tedavinin ne kadar sürdüğü için diş teli tedavisi ne kadar sürer rehberimizi, kontrol saatleri için Sakarya’da ortodonti tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.