Diş hassasiyeti nasıl oluşur?
Dişin ağızda görünen kısmı mine, kök kısmı ise sement adı verilen bir tabakayla kaplıdır. Bu iki tabakanın altında dentin bulunur. Amerikan Diş Hekimleri Birliği’nin (ADA) hasta bilgilendirmesine göre dentin, mineye göre daha az yoğundur ve içinde mikroskobik kanalcıklar (tübüller) vardır. Mine aşındığında ya da diş eti çekilip kök yüzeyi açığa çıktığında bu kanalcıklar, sıcak, soğuk, ekşi veya yapışkan gıdaların etkisini dişin içindeki sinirlere iletir.
Bu mekanizmayı açıklamak için en çok kabul gören görüş “hidrodinamik teori”dir. BMC Oral Health’te 2020’de yayımlanan, diş hekimlerine yönelik kanıta dayalı bir derlemeye göre sıcaklık, basınç veya kimyasal bir uyaran kanalcıkların içindeki sıvıyı hareket ettirir ve bu hareket sinir uçlarını uyarır. Ortaya çıkan ağrı tipik olarak kısa ve keskindir. Aynı derlemede hassasiyetin araştırmalarda %1 ile %98 arasında çok farklı oranlarda bildirildiği, bu farkın büyük ölçüde tanım ve yöntem farklılıklarından kaynaklandığı belirtilir.
Dişlerim soğuğa neden hassas?
Hassasiyetin arkasında çoğu zaman dentini açığa çıkaran bir neden vardır. Oral Health Foundation, Cleveland Clinic ve Mayo Clinic’in bilgilendirmelerinde öne çıkan nedenler şunlardır:
- Diş eti çekilmesi: Diş eti geri çekildiğinde, mine ile örtülü olmayan kök yüzeyi açığa çıkar. Oral Health Foundation, diş eti çekilmesinin yaşla birlikte daha sık görüldüğünü belirtir.
- Sert fırça veya sert fırçalama: Çok bastırarak ya da sert kıllı bir fırçayla fırçalamak hem mineyi aşındırabilir hem de diş etinin çekilmesine katkıda bulunabilir.
- Asit aşınması (erozyon): Gazlı içecekler, meyve suları ve turunçgiller gibi asitli gıdalar ve mideden ağza gelen asit mineyi aşındırabilir. Asitli bir şey yedikten hemen sonra fırçalamak da aşınmayı artırabilir.
- Diş sıkma ve gıcırdatma: Dişlere binen aşırı yük mineyi aşındırarak dentini açığa çıkarabilir.
- Çatlak veya kırık diş: Çatlak, uyaranların dişin iç kısmına ulaşmasını kolaylaştırabilir.
- Diş eti hastalığı: Kök yüzeylerinin yakınında biriken plak ve diş eti iltihabı hassasiyeti tetikleyebilir.
- Yakın zamanda yapılan diş tedavileri: Cleveland Clinic’e göre dolgu ve diş temizliği gibi işlemler kısa süreli hassasiyete yol açabilir. Oral Health Foundation da diş beyazlatmanın genellikle geçici hassasiyet yaptığını belirtir.
Hassasiyeti çürükten veya sinir iltihabından ayıran nedir?
Liu ve arkadaşlarının derlemesine göre diş hassasiyeti, diğer nedenler dışlandıktan sonra konulan bir tanıdır. Benzer yakınmalara yol açabilen çürük, çatlak diş, sorunlu dolgu ve dişin sinirindeki iltihap (pulpitis) önce ayırt edilmelidir. Aşağıdaki tablo genel bir fikir verir; tanıyı muayene koyar.
| Belirti | Daha çok düşündürdüğü durum |
|---|---|
| Soğuk, sıcak veya ekşiyle gelen, uyaran kalkınca hemen geçen kısa sızı | Açıkta kalan dentin (hassasiyet) |
| Uyaran ortadan kalktıktan sonra da süren ağrı | Pulpada iltihap |
| Isırırken hissedilen ani ağrı | Çatlak diş veya sorunlu dolgu |
| Tek bir dişte, aniden başlayan ağrı | Çürük, çatlak veya enfeksiyon |
| Kendiliğinden başlayan, zonklayan ağrı | Pulpada iltihap veya enfeksiyon |
Derlemeye göre geçmeyen ve uzun süren diş ağrısı genellikle pulpada iltihaba işaret eder. Hekim, ayırımı yapmak için soğuk ve sıcak testleri, ısırma testi ve gerektiğinde röntgen kullanabilir.
Diş hassasiyeti nasıl geçer, evde neler yapılabilir?
Hafif hassasiyet, günlük alışkanlıklardaki bazı değişikliklerle çoğu zaman azalabilir:
- Yumuşak fırça ve nazik teknik: Oral Health Foundation yumuşak bir fırçayla küçük dairesel hareketlerle, bastırmadan fırçalamayı önerir. Mayo Clinic de dişlerin ovalanır gibi sert fırçalanmamasını ve aşındırıcı diş macunlarından kaçınılmasını tavsiye eder.
- Hassas dişler için üretilmiş macun: Bu macunlar, hassasiyetin dişin yüzeyinden sinire iletilmesini azaltmaya yöneliktir. Oral Health Foundation, fırçaladıktan sonra macunun tükürülmesini ama ağzın suyla çalkalanmamasını önerir; gece yatmadan önce hassas bölgeye az miktarda macun sürüp bırakmak da yardımcı olabilir.
- Asitli gıdalarla ilgili alışkanlıklar: Asitli ve şekerli içecekleri sınırlayın. Oral Health Foundation, asitli bir şey yedikten veya içtikten sonra fırçalamak için en az bir saat beklenmesini önerir. Mayo Clinic, asitli içeceklerden sonra su içmeyi önerir.
- Diş sıkıyorsanız hekiminize danışın: Mayo Clinic, diş gıcırdatanların koruyucu bir plak seçeneğini diş hekimleriyle konuşmalarını önerir; uygun seçenek muayenede değerlendirilir.
- Düzenli bakım: Günde iki kez florürlü macunla fırçalama, günlük ara yüz temizliği ve düzenli kontroller diş eti sağlığını korumaya yardımcı olur.
Liu ve arkadaşlarının derlemesine göre hassasiyet giderici içerikler arasında etkinlik farkı vardır; kanalcıkların ağzını tıkayan içerikli ürünlerin çoğu, çalışmalarda plaseboya göre üstün bulunmuştur. Hangi ürünün size uygun olduğunu hekiminize veya eczacınıza danışabilirsiniz.
Diş hekimi hassasiyet için neler yapabilir?
Tedavi, hassasiyetin nedenine göre seçilir. ADA, Mayo Clinic ve Cleveland Clinic’in saydığı başlıca seçenekler şunlardır:
- Flor uygulaması: Diş hekimi koltuğunda flor vernik veya jel uygulanması mineyi güçlendirmeye ve hassasiyeti azaltmaya yardımcı olabilir. Oral Health Foundation, hekimin evde kullanılmak üzere yüksek florürlü bir diş macunu da önerebileceğini belirtir.
- Açıkta kalan yüzeyin kapatılması: Açıkta kalan kök yüzeyine bağlayıcı bir ajan ya da koruyucu bir örtücü madde sürülebilir; diş eti çizgisindeki aşınmış bölgeler dolguyla kapatılabilir.
- Nedenin tedavisi: Çürük, çatlak veya eskimiş dolgu varsa dolgu, inley ya da kaplamayla onarılır. Diş eti hastalığı varsa önce bu tedavi edilir.
- Diş eti grefti: Diş eti kaybı belirginse, kök yüzeyini örtmek için ağzın başka bir bölgesinden alınan dokuyla diş eti grefti yapılabilir. Liu ve arkadaşlarının derlemesine göre bu tedavilerin uzun dönem etkileri hâlâ tartışılmaktadır; uygun olup olmadığı muayenede değerlendirilir.
- Kanal tedavisi: ADA’ya göre şiddetli ve kalıcı olup başka yöntemlerle giderilemeyen hassasiyette kanal tedavisi önerilebilir.
Mideden ağza asit geldiğini düşünüyorsanız bunu da muayenede belirtmeniz önerilir; aşınmanın nedeni ortadan kalkmadıkça hassasiyet tekrarlayabilir.
Beyazlatma veya diş taşı temizliğinden sonra hassasiyet normal mi?
Çoğu zaman evet. Oral Health Foundation, beyazlatmanın genellikle geçici hassasiyete yol açtığını belirtir. Cleveland Clinic de dolgu ve diş temizliği gibi işlemlerden sonra kısa süreli hassasiyet görülebileceğini ifade eder. Liu ve arkadaşlarının derlemesi ise diş eti tedavilerinin kök yüzeylerini açığa çıkarabileceğini ve bu nedenle hassasiyetin önceden öngörülüp yönetilmesi gerektiğini vurgular. Diş taşı temizliği sayfamızda da belirttiğimiz gibi, özellikle diş taşının yoğun olduğu ve diş eti çekilmesinin bulunduğu durumlarda temizlikten sonra birkaç gün sıcak ve soğuğa karşı hassasiyet olabilir.
Bu tür hassasiyet çoğu hastada kendiliğinden azalır. Uzun sürerse veya giderek artarsa hekiminize başvurun.
Hangi durumlarda beklemeden diş hekimine görünmelisiniz?
Oral Health Foundation, aşağıdaki durumların çürük, çatlak diş, diş eti sorunu veya enfeksiyona işaret edebileceğini belirtir:
- Ağrı şiddetliyse
- Hassasiyet birkaç haftadan uzun sürüyorsa
- Yalnızca tek bir diş etkileniyorsa
- Ağrı aniden başladıysa
Cleveland Clinic de keskin ya da geçmeyen ağrının daha ciddi bir sorunun işareti olabileceğini, tedavi edilmeyen sorunların enfeksiyona ve kalıcı ağrıya yol açabileceğini belirtir. Yüzde şişlik, ateş, yutkunma veya nefes almada güçlük varsa vakit kaybetmeden hastane acil servisine başvurun.
Rönesans’ta diş hassasiyeti nasıl değerlendirilir?
Muayenede hassas dişler, diş eti çizgisi, dolgu ve kaplamalar ile aşınma bulguları incelenir; hassasiyetin nedeni çürük, çatlak veya diş eti sorunuysa tedavi bu nedene göre planlanır. Olası bir çatlak veya kök kırığının netleştirilmesi gereken durumlarda klinikteki dental tomografiyle üç boyutlu değerlendirme yapılabilir. Endodonti (kanal tedavisi), estetik diş hekimliği ve protez kliniğimizin branşları arasındadır. Diş taşı temizliğinden sonra diş eti hastalığına ait bulgular fark edilirse gerekli tedavi seçenekleri ayrıca konuşulur.
Tedaviye başlamadan önce yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Randevu için hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00 saatleri arasında 444 9 734 numarasını arayabilir ya da WhatsApp üzerinden +90 532 363 49 54 numarasına yazabilirsiniz.
Diş taşının hassasiyetle ilişkisini ve temizliğin nasıl yapıldığını diş taşı temizliği sayfamızda, beyazlatma sonrasındaki hassasiyeti diş beyazlatma sayfamızda, sinir iltihabı söz konusu olduğunda tedavinin aşamalarını kanal tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz. Adres ve iletişim bilgileri için iletişim sayfamıza göz atabilirsiniz.