Diş taşı nedir, neden fırçayla çıkmaz?
Dişlerin üzerinde her gün, bakterilerden oluşan yumuşak ve yapışkan bir tabaka birikir. Bu tabakaya plak denir. Plak, fırçalama ve ara yüz temizliğiyle düzenli olarak uzaklaştırılmazsa sertleşir ve diş taşına dönüşür. Cleveland Clinic diş taşını, diş eti çizgisinin hem üstünde hem altında oluşabilen sertleşmiş plak olarak tanımlar ve plağın aksine fırçalama ya da diş ipiyle çıkarılamayacağını belirtir.
Diş taşının yüzeyi pürüzlüdür ve üzerine yeni plak kolayca tutunur. Temizlenmeyen taş, diş etinde kızarıklık, şişlik ve kanamayla seyreden diş eti iltihabına, ilerleyen dönemde de dişi taşıyan dokuların kaybıyla seyreden periodontitise zemin hazırlayabilir. NHS, diş eti hastalığı ilerledikçe diş eti çekilmesi, dişlerde sallanma ve diş kaybı görülebileceğini belirtir.
Cleveland Clinic, diş taşını evde kendi başınıza kazımaya çalışmanın dişlere zarar verebileceği konusunda uyarır. Diş taşının profesyonel temizlikle kaldırılması gerekir.
Diş taşı temizliği nasıl yapılır?
Temizlik, ağız ve diş eti muayenesiyle başlar. Ardından genellikle şu adımlar izlenir:
- Ultrasonik temizlik: Titreşen ince bir uç, su eşliğinde diş taşını kırarak diş yüzeyinden ayırır.
- El aletleriyle ince temizlik: Diş araları ve diş eti çizgisi gibi ulaşılması zor bölgelerde kalan taş el aletleriyle alınır.
- Parlatma: Diş yüzeyleri lastik bir uç ve özel bir macunla parlatılır. Hekim uygun görürse hava, su ve ince toz karışımı püskürten bir cihazla plak ve çay, kahve, sigara gibi kaynaklardan oluşan yüzeysel renklenmeler giderilir.
- Bakım önerileri: Fırçalama ve ara yüz temizliği için kişiye özel öneriler verilir.
Cleveland Clinic’e göre temizlik sırasında kazıma sesleri duyulabilir, ancak diş taşı temizliğinin acıtmaması gerekir. Diş eti çekilmesi veya belirgin hassasiyeti olan kişilerde hekim, bölgesel uyuşturma uygulayabilir. Hava-toz temizliği sertleşmiş taşı tek başına kaldırmaya yetmeyebilir ve dişin kendi rengini değiştirmez; bu yüzden beyazlatmanın yerine geçmez.
Diş taşı temizliği mineyi aşındırır mı?
Diş taşı temizliğinin amacı dişin yapısını değiştirmek değil, yüzeye yapışmış sert birikintiyi kaldırmaktır. Bu, işlemin diş yüzeyini hiç etkilemediği anlamına da gelmez.
Çekilmiş dişler üzerinde yapılan bir laboratuvar çalışmasında (Yıldırım ve arkadaşları, 2021), ultrasonik aletin mine ve kök yüzeyinde el aletleri ve parlatma yöntemlerine göre daha fazla mikroskobik pürüzlülük oluşturduğu görülmüştür. Parlatma macunu, pomza ve hava-toz uygulamalarında bu artış daha az bulunmuştur. Burada ölçülen, binde bir milimetre (mikrometre) düzeyindeki yüzey pürüzlülüğüdür; çalışma dişte incelme ya da kırılma ölçmemiştir ve ağız dışında yapıldığı için sonuçları ağız içine birebir aktarılamaz. Yazarlar, diş taşı temizliği ve kök yüzeyi düzleştirmesinden sonra parlatma yapılmasını önerir. Bu nedenle temizlik parlatmayla tamamlanır.
Taşın yerinde bırakılmasının riski ise daha somuttur: Pürüzlü taş yüzeyi plağı tutar ve diş eti hastalığının ilerlemesine zemin hazırlar.
Temizlikten sonra dişlerin arası neden açılmış gibi görünür?
Temizlikten sonra en sık duyulan şikâyetlerden biri “dişlerimin arası açıldı” hissidir. Bu boşluk temizlik sırasında oluşmaz; çoğu zaman zaten vardır ve taş kaldırıldığında görünür hâle gelir:
- Taş boşluğu dolduruyordu: Özellikle alt ön dişlerin arkasında biriken taş, dişlerin arasını ve diş eti çekilmiş bölgeleri örter. Taş alındığında bu alan açığa çıkar ve dil bu farkı hemen hisseder.
- Şişlik iner: Cleveland Clinic, derin temizlikten önce şiş olan diş etlerinin, iltihap geçtikçe çekilerek eski hâline döneceğini belirtir. Şişkin diş eti dişlerin arasını doldurduğu için şişlik indiğinde aralar daha belirgin görünebilir.
- Diş eti çekilmesi önceden başlamıştı: Taşın yol açtığı diş eti hastalığı, diş etinin ve dişi taşıyan kemiğin zamanla çekilmesine neden olabilir. Bu çekilme taşın altında gizli kalmış olabilir.
Kısacası boşluk, temizliğin değil, temizliğin geciktiği dönemde ilerleyen diş eti hastalığının sonucudur.
Diş taşı temizliği dişleri sallandırır mı?
Temizlik dişleri sallandırmaz. NHS’in de belirttiği gibi dişlerde sallanma, ilerlemiş diş eti hastalığının belirtilerinden biridir: Dişi çevreleyen kemik ve bağ dokusu kaybedildikçe diş yerinde daha az sağlam durur.
Çok yoğun taş birikiminde taş, komşu dişleri birbirine bağlayan sert bir köprü gibi davranabilir. Taş kaldırıldığında daha önce var olan sallanma fark edilir hâle gelebilir. Bu durumda yapılması gereken temizlikten kaçınmak değil, diş eti hastalığının derecesini değerlendirmek ve gerekiyorsa tedavisini planlamaktır.
Temizlikten sonra hassasiyet ve kanama normal mi?
Çoğu zaman evet. Cleveland Clinic, diş temizliğinden sonra dişlerde hassasiyet ya da diş etlerinde ağrı olabileceğini ve bunun genellikle birkaç gün içinde geçtiğini belirtir. Taşın örttüğü kök yüzeyleri açığa çıktığında sıcak ve soğuğa karşı geçici hassasiyet hissedilebilir; iltihaplı diş eti de ilk gün hafifçe kanayabilir.
Diş eti altına yönelik derin temizlikte bu etkiler daha belirgin olabilir. MouthHealthy’ye göre derin temizlikten sonra bir iki gün ağrı ve bir haftaya kadar hassasiyet olabilir; diş etleri şiş, hassas ve kanamaya yatkın olabilir. Cleveland Clinic ise derin temizlik sonrası hassasiyetin bir iki ay içinde geçmesi gerektiğini belirtir.
Bu dönemde fırçalamayı bırakmayın; yumuşak bir fırçayla nazikçe temizlemeye devam edin. Hassasiyet varsa birkaç gün çok sıcak ve çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmak rahatlatabilir. Ağrı kesici gerekiyorsa hangi ilacı kullanacağınızı hekiminize veya eczacınıza danışın.
Hassasiyet giderek artıyorsa, kanama durmuyorsa ya da diş etinde şişlik gelişiyorsa hekiminize başvurun. Yüzde yayılan şişlik, ateş, yutkunma veya nefes almada güçlük ise beklemeden hastane acil servisine başvurmayı gerektirir.
Rutin temizlik ile derin diş eti temizliği arasındaki fark nedir?
| Konu | Rutin diş taşı temizliği | Derin temizlik (kök yüzeyi düzleştirme) |
|---|---|---|
| Kimler için | Diş eti sağlıklı olanlar veya erken dönem diş eti iltihabı | Diş eti ile diş arasında derin cepler oluşmuş, periodontitisi olanlar |
| Temizlenen alan | Diş yüzeyleri ve diş eti çizgisi | Diş eti altındaki kök yüzeyleri |
| Uyuşturma | Çoğu zaman gerekmez | Genellikle bölgesel uyuşturma yapılır |
| Seans | Çoğu zaman tek seans | Birden fazla seans gerekebilir |
MouthHealthy’ye göre diş eti hastalığı erken yakalanmışsa ve diş eti altındaki yapılara zarar vermemişse profesyonel temizlik yeterli olabilir. Diş eti dişten ayrılarak cep oluşturduysa, bu ceplerde biriken plak normal fırçalamayla çıkarılamaz ve kök yüzeyi düzleştirme gerekebilir. Bu işlemde kök yüzeyleri, diş etinin dişe yeniden tutunmasına yardımcı olmak için pürüzsüzleştirilir. Daha sonra cep derinliklerinin yeniden ölçüldüğü bir kontrol yapılır. NHS, ileri diş eti hastalığında derin temizliğin yanında antibiyotik veya diş eti cerrahisi de gerekebileceğini belirtir.
Diş taşı temizliği ne sıklıkla yapılmalı?
Herkes için geçerli tek bir aralık yoktur. İngiltere’nin ulusal sağlık kılavuzlarını hazırlayan NICE, diş hekimi kontrolleri arasındaki sürenin her hasta için ayrı belirlenmesini ve hastalık düzeyi ile risk değerlendirmesine dayanmasını önerir. Kılavuza göre bu aralık 3 aydan kısa olmamalı; 18 yaşından küçüklerde 12 ayı, yetişkinlerde 24 ayı geçmemelidir. Temizliğin gerekip gerekmediği de bu kontrollerde değerlendirilir.
Cleveland Clinic, çoğu kişinin altı ayda bir temizliğe ihtiyaç duyduğunu, çürüğe veya diş eti hastalığına yatkın kişilerin ise daha sık temizliğe ihtiyaç duyabileceğini belirtir. Diş taşı hızlı oluşan, sigara içen, diyabeti olan, diş teli veya implantı bulunan kişilerde hekim bu aralığı kısaltabilir. Size uygun aralığı muayene bulgularına göre diş hekiminiz belirler.
Rönesans’ta diş taşı temizliği nasıl planlanır?
Temizlikten önce ağız ve diş eti muayenesi yapılır; gerekiyorsa röntgenle görüntüleme yapılır. Kliniğimizde diş taşı ultrasonik aletler ve el aletleriyle temizlenir, ardından diş yüzeyleri parlatılır. Hava, su ve ince toz karışımını püskürterek plağı ve yüzeysel renklenmeleri gideren bir temizlik cihazımız da bulunur; bu yöntemin kullanılıp kullanılmayacağına muayeneden sonra hekim karar verir. Temizlik sırasında diş eti hastalığına ait bulgular fark edilirse tedavi seçenekleri ayrıca konuşulur.
Ek tedavi gerekirse, yapılacak işlemleri, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; sizi hangi hekimin takip edeceğini de baştan bilirsiniz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Kliniğimiz hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00 saatleri arasında açıktır; randevu için 444 9 734 numarasını arayabilir veya WhatsApp hattımıza (+90 532 363 49 54) yazabilirsiniz.
İşlemin aşamaları ve sonrasında dikkat edilecekler için diş taşı temizliği sayfamızı, dişin kendi rengini açmak isteyenler için diş beyazlatma sayfamızı, diş teli kullananlar için diş teli tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz. Klinik ortamımızı kliniğimiz sayfasında tanıyabilirsiniz.