Diş dolgusu nedir, hangi durumlarda gerekir?
Dolgu, çürük veya hasarlı diş dokusu temizlendikten sonra geride kalan boşluğun bir dolgu malzemesiyle kapatılmasıdır. Cleveland Clinic’e göre işlem genellikle şu sırayla yapılır: diş lokal anestezi ile uyuşturulur, çürük veya hasarlı doku özel aletlerle temizlenir ve boşluk dolgu malzemesiyle doldurulur. Diş renginde kompozit kullanıldıysa malzeme özel bir ışıkla sertleştirilir.
Dolgu en çok şu durumlarda gündeme gelir:
- Çürüğün dişte oyuk oluşturması: NHS, dişte bir delik (kavite) oluştuğunda büyük olasılıkla dolgu gerekeceğini belirtir.
- Küçük kırık ve çatlaklar: Cleveland Clinic, dolguların küçük kırıkların ve çatlakların onarımında da kullanıldığını belirtir.
- Kırılan dolgular: Kurum, dolgu kırıldığında diş hekimine hemen haber verilmesini önerir.
Çürüğün çok erken aşamasında ise dolgu gerekmeyebilir. NHS’e göre diş hekimi erken çürüğü geri döndürmek için flor vernik veya florürlü gargara gibi uygulamalar önerebilir.
Çürük ilerledikçe tedavi nasıl değişir?
Diş, dıştan içe doğru mine, dentin ve merkezdeki pulpa katmanlarından oluşur. Pulpa, dişin içindeki sinir ve damarlardan oluşan canlı dokudur. Çürük ne kadar derine ilerlerse tedavi de o kadar kapsamlı hale gelir. Aşağıdaki tablo NHS ve Cleveland Clinic’in bilgilendirmelerine dayanan genel bir çerçevedir; dişinizin hangi aşamada olduğunu muayene belirler.
| Durum | Genellikle düşünülen tedavi |
|---|---|
| Henüz oyuk oluşturmamış başlangıç çürüğü | Flor uygulaması ve ağız bakımının düzenlenmesi |
| Dişte oyuk oluşturmuş çürük | Dolgu |
| Dolguyu taşıyamayacak kadar madde kaybı | İnley, onley veya kaplama |
| Pulpaya ulaşmış çürük, geri dönüşsüz pulpa iltihabı | Kanal tedavisi |
| Korunamayacak kadar yıkılmış diş | Çekim |
Cleveland Clinic, çürük pulpaya ulaşacak kadar büyüdüğünde dolgunun sorunu çözmeyeceğini ve kanal tedavisi gerektiğini belirtir. Aynı kurumun pulpa iltihabıyla (pulpitis) ilgili bilgilendirmesine göre tedavi edilmeyen iltihap kötüleşir ve kanal tedavisi ya da çekim gerekir. MouthHealthy de enfekte pulpanın tedavi edilmemesi halinde bakterilerin dişi çeneye bağlayan kemiğe zarar verebileceğini ve dişin kaybedilebileceğini belirtir. Yani bugün dolguyla giderilebilecek bir çürük, ertelendiğinde kanal tedavisine ya da dişin kaybına uzanabilir.
Ağrının türü dolgu mu kanal mı gerektiğini gösterir mi?
Belirtiler ipucu verir ama karar için tek başına yeterli değildir. Cleveland Clinic pulpa iltihabını iki aşamada anlatır:
- Geri dönüşlü pulpitis: Soğuk veya tatlıyla gelen, uyaran kalkınca hızla geçen keskin bir sızı görülür; dişe vurunca ağrı olmaz ve sıcağa hassasiyet beklenmez. Bu aşamada hekim çürüğü temizleyip dişi dolguyla kapattığında iltihap geriler.
- Geri dönüşsüz pulpitis: Sıcak, soğuk veya tatlıyla gelen hassasiyet birkaç saniyeden uzun sürer ve dişe vurulduğunda ağrı olur. Bu aşamada pulpa kendini toparlayamaz; pulpanın çıkarılmasını gerektiren daha kapsamlı bir tedavi, yani kanal tedavisi ya da çekim gerekir.
Ağrının hiç olmaması da her zaman iyiye işaret değildir. NHS’e göre çürük başlangıçta hiçbir belirti vermeyebilir. Cleveland Clinic de pulpa canlılığını yitirdiğinde dişin sıcak, soğuk ve tatlıya tepki vermeyebileceğini, ancak dişe vurulduğunda ağrıyabileceğini belirtir. Amerikan Endodontistler Derneği’ne (AAE) göre bir darbe, dişte görünür bir kırık veya çatlak olmasa bile pulpaya zarar verebilir.
Hassasiyeti çürük ve sinir iltihabından ayıran belirtileri diş hassasiyeti rehberimizdeki tabloda bulabilirsiniz.
Diş hekimi dolgu ile kanal tedavisi arasında nasıl karar verir?
Hekim, pulpanın durumunu anlamak için şikâyetinizin öyküsünü dinler ve bazı testlerden yararlanır. AAE’nin 2021’de yayımladığı canlı pulpa tedavisi tutum bildirgesine ve Cleveland Clinic’e göre bu değerlendirmede başlıca şunlar kullanılır:
- Ağrının öyküsü: Ağrının ne zaman başladığı, neyle tetiklendiği ve ne kadar sürdüğü.
- Soğuk ve sıcak testleri: Dişin uyarana verdiği tepkinin süresi. Cleveland Clinic’e göre geri dönüşsüz pulpitiste hassasiyet birkaç saniyeden uzun sürer.
- Elektrikli pulpa testi: AAE, soğuk testiyle birlikte pulpanın durumunun değerlendirilmesinde kullanılan testler arasında sayar.
- Vurma (perküsyon) testi: AAE’ye göre dişe vurmayla ortaya çıkan ağrı, pulpanın geri dönüşsüz biçimde iltihaplandığını düşündürür.
- Röntgen: Dişteki kusurları ve enfeksiyon bulgularını görmek için kullanılır.
AAE’nin bildirgesinde, pulpanın canlılığını kesin olarak ölçen testlerin henüz klinik kullanımda olmadığı belirtilir; çürük temizlenirken pulpanın doğrudan gözlenmesi de değerlendirmeye katkı sağlar. Bu nedenle derin çürüklerde kesin plan, çürük temizlendiğinde görülen tabloya göre değişebilir. Bu olasılığı tedaviden önce hekiminize sorabilirsiniz.
Dolgu ile kanal tedavisi arasında ara bir seçenek var mı?
Bazı durumlarda var. AAE’nin tutum bildirgesinde “canlı pulpa tedavisi” olarak anılan yöntemler, travma, çürük veya diş tedavileri nedeniyle zarar gören pulpanın canlılığını ve işlevini korumayı amaçlar. Bildirgeye göre bu yöntemler geleneksel olarak şunları kapsar:
- Pulpa kuafajı (dolaylı veya doğrudan): Pulpaya çok yakın ya da küçük bir alanda açığa çıkmış pulpanın üzerinin koruyucu bir malzemeyle örtülmesi.
- Kısmi veya tam pulpotomi: Cleveland Clinic’e göre pulpotomide dişin üst kısmındaki sağlıksız pulpa çıkarılır, kök kısmı yerinde bırakılır. Kurum, işlemin en sık süt dişlerinde yapıldığını, yetişkinlerin de bu işlemden yararlanabileceğini belirtir.
AAE, tedavi öncesinde geri dönüşsüz pulpitis tanısı konmuş olmasının pulpanın tamamen çıkarılmasını her zaman zorunlu kılmadığını belirtir. Ne kadar pulpanın korunup ne kadarının çıkarılacağına hekim, klinik değerlendirmeye ve dokunun durumuna göre karar verir. Bildirgeye göre bu tedavilerde dişin hemen kalıcı olarak restore edilmesi planın bir parçası olmalıdır. Dernek, uzun dönem sonuçların değerlendirilmesi için ek çalışmalara ihtiyaç olduğunu da not eder. Bu seçeneklerin dişiniz için uygun olup olmadığı muayenede değerlendirilir.
Hangi dolgu malzemeleri kullanılır?
Cleveland Clinic’e göre dolgular, ağızda doğrudan uygulananlar ve laboratuvarda hazırlanıp dişe yapıştırılanlar (dolaylı dolgular) olarak ikiye ayrılabilir:
- Kompozit: Reçine bir taban ile kuvars, silika veya cam tozundan oluşan, diş renginde bir malzemedir. Amerikan Diş Hekimleri Birliği’nin (ADA) hasta bilgilendirme sitesi MouthHealthy’ye göre küçük ve orta büyüklükteki dolgularda iyi dayanıklılık ve kırılma direnci gösterir; ön ve arka dişlerde kullanılabilir.
- Cam iyonomer: Silika cam tozundan yapılan, diş renginde bir malzemedir.
- Porselen ve altın: Laboratuvarda hazırlanan dolaylı dolgulardır (inley ve onley). Cleveland Clinic, inley ve onleylerin dolguyu taşıyamayacak kadar hasarlı ama kaplama gerektirecek kadar yıkılmamış dişlerde kullanıldığını belirtir.
MouthHealthy’ye göre malzemeyi diş hekimi, çürüğün büyüklüğünü ve yerini göz önünde bulundurarak sizinle birlikte seçer; görünüm ve dolgunun ne kadar dayanabileceği de bu kararda rol oynar. Cleveland Clinic, dolgunun kullanım süresinin malzemeye göre değiştiğini belirtir. Kaplama gereken durumlar için zirkonyum kaplama sayfamıza göz atabilirsiniz.
Dolgu yapılan diş ileride kanal tedavisi gerektirebilir mi?
Gerektirebilir. AAE, pulpada iltihap veya enfeksiyona yol açan nedenler arasında derin çürüğün yanı sıra aynı dişe tekrar tekrar yapılan diş tedavilerini, sorunlu kaplamaları ve dişteki çatlak veya kırıkları sayar. Bu nedenle derin dolgusu olan ya da dolgusu birkaç kez yenilenmiş dişlerde pulpa zamanla etkilenebilir.
Dolgudan sonraki hassasiyet ise çoğu zaman geçicidir. Cleveland Clinic’e göre hafif hassasiyet ve diş etinde sızlama normaldir ve genellikle bir iki hafta içinde geçer. Aşağıdaki durumlarda hekiminize başvurmanız önerilir:
- Hassasiyetin iki haftadan uzun sürmesi veya giderek artması
- Sıcak veya soğuk ortadan kalktıktan sonra da süren ağrı
- Şiddetli ağrı, yüzde veya çenede şişlik, ateş ya da titreme
- Dolgunun kırılması veya düşmesi
Yüzde, göz çevresinde veya boyunda şişlik, yutkunma ya da nefes almada güçlük varsa randevu beklemeden hastane acil servisine başvurun; ayrıntıları diş ağrısı rehberimizde bulabilirsiniz.
Rönesans’ta dolgu mu kanal tedavisi mi kararı nasıl verilir?
Muayenede şikâyetiniz ve sağlık geçmişiniz dinlenir, dişiniz ve çevresindeki dokular incelenir; hekim gerekli görürse röntgen veya tomografi gibi görüntülemeler ister. Kök ucundaki iltihabın boyutunun ya da olası bir çatlak veya kök kırığının netleştirilmesi gereken durumlarda klinikteki dental tomografiyle üç boyutlu değerlendirme yapılabilir; tomografi her hastaya rutin olarak çekilmez. Endodonti (kanal tedavisi), estetik diş hekimliği ve protez kliniğimizin branşları arasındadır. Dişiniz için hangi tedavinin uygun olduğu muayene bulgularına göre değerlendirilir; kaplama gerekirse ölçüler ağız içi dijital tarayıcıyla alınabilir.
Tedaviye başlamadan önce diş diş yapılacak tedaviyi, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; tedavinizi hangi hekimin yapacağını da baştan bilirsiniz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Randevu için 444 9 734 numarasını arayabilir, WhatsApp üzerinden +90 532 363 49 54 numarasına yazabilir ya da sitedeki online randevu sistemini kullanabilirsiniz.
Kanal tedavisinin aşamalarını kanal tedavisi sayfamızda, tedavi sırasında neler hissedilebileceğini kanal tedavisi ağrıyor mu rehberimizde, dişin korunamadığı durumlardaki seçenekleri ise kanal tedavisi mi, diş çekimi mi rehberimizde bulabilirsiniz.