Aft nedir, uçuktan farkı nedir?
Aft (aftöz ülser), ağzın iç yüzeyindeki yumuşak dokularda çıkan küçük ve ağrılı yaralardır. Mayo Clinic’e göre yanakların ve dudakların iç yüzünde, dilin üstünde veya altında, diş eti diplerinde ya da yumuşak damakta görülebilir. Genellikle yuvarlak veya ovaldir; ortası beyaz ya da sarı, kenarı kırmızıdır. Yara çıkmadan bir iki gün önce o bölgede karıncalanma veya yanma hissedilebilir. Tek başına ya da birkaç tane birden çıkabilir.
Aft, uçukla karıştırılmamalıdır. Mayo Clinic’e göre aft dudağın dış yüzeyinde çıkmaz, herpes virüsünden kaynaklanmaz ve başkasına bulaşmaz. Cleveland Clinic de virüs kaynaklı uçuğun aksine aftın bulaşıcı olmadığını vurgular.
Aft herkeste görülebilir. Cleveland Clinic’e göre en sık ergenlerde ve 20’li yaşlardaki kişilerde görülür ve kadınlarda daha yaygındır. Birçok kişide genç yaşta başlayıp yıllar içinde tekrarlar; ilk aftın 40 yaşından sonra çıkması ise olağan değildir.
Aft neden olur?
Cleveland Clinic ve Mayo Clinic’e göre aftın kesin nedeni bilinmez. Kaynaklar, yara çıkmasını kolaylaştıran ya da tetikleyen bazı durumları sayar:
| Grup | Örnekler |
|---|---|
| Ağız içi küçük yaralanmalar | Yanağı ısırmak, keskin bir diş kenarı veya pürüzlü dolgu, uyumsuz protez ya da diş teli, sert fırçalama, sıcak yiyecek veya içecekle yanma (NHS, Oral Health Foundation) |
| Yiyecekler ve ürünler | Bazı yiyeceklere karşı hassasiyet (Mayo Clinic çikolata, yumurta, kuruyemiş, baharatlı ve asitli yiyecekleri örnek verir); sodyum lauril sülfat (SLS) içeren diş macunları ve gargaralar (NHS, Mayo Clinic) |
| Vücuttaki değişiklikler | Yorgunluk, stres ve kaygı; adet dönemi veya gebelik gibi hormon değişiklikleri; sigarayı bırakmak (NHS, Mayo Clinic) |
| Eksiklikler ve ilaçlar | Demir, çinko, folik asit, B ve D vitamini eksikliği; bazı ağrı kesiciler ve beta blokerler gibi ilaçlar (NHS) |
| Altta yatan hastalıklar | Çölyak hastalığı, Crohn gibi iltihabi bağırsak hastalıkları, Behçet hastalığı, bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar (NHS, Mayo Clinic) |
Oral Health Foundation’a göre en sık neden küçük yaralanmalardır; bu yaralar genellikle tektir ve neden ortadan kalkınca iyileşir. Başka açıdan sağlıklı kişilerde tekrar tekrar çıkan aftlara tekrarlayan aftöz stomatit denir; nedeni bilinmez ve bulaşıcı değildir. Aynı kaynak, ağız yarasının bazen başka bir hastalığın ilk belirtisi olabileceğini de hatırlatır.
Aft ne kadar sürer, türleri nelerdir?
NHS’e göre ağız yaraları genellikle bir iki hafta içinde kendiliğinden iyileşir; ADA’nın hasta bilgilendirme sitesi MouthHealthy de aynı süreyi verir. İyileşme süresi aftın türüne göre değişir:
| Tür | Özellik | İyileşme |
|---|---|---|
| Küçük (minör) aft | En sık görülen türdür; Cleveland Clinic’e göre genellikle 1 cm’den küçüktür | Mayo Clinic’e göre genellikle 1–2 haftada, iz bırakmadan |
| Büyük (majör) aft | Daha büyük ve derindir, çok ağrılı olabilir; Oral Health Foundation’a göre yutkunurken ağrı yapabilir ve bademciklere yakın çıkabilir | Mayo Clinic’e göre altı haftayı bulabilir ve iz bırakabilir; Cleveland Clinic aylar sürebileceğini belirtir |
| Herpetiform aft | Seyrek görülür. Mayo Clinic’e göre toplu iğne başı büyüklüğündeki 10 ila 100 küçük yara kümeler hâlinde çıkar ve birleşebilir | Genellikle 1–2 hafta, çoğunlukla iz bırakmadan |
Cleveland Clinic’e göre ağrı çoğu zaman birkaç gün içinde hafifler.
Aft için evde neler yapılabilir?
Küçük aftlar çoğu zaman tedavi gerektirmeden iyileşir; amaç, iyileşene kadar yarayı tahriş etmemek ve ağrıyı hafifletmektir. NHS’in önerileri şunlardır:
- Yumuşak kıllı bir diş fırçası kullanın; ağız bakımını aksatmayın.
- Yumuşak yiyecekleri tercih edin; soğuk içecekleri pipetle için.
- Çok baharatlı, tuzlu veya asitli yiyeceklerden, sert ve çıtır gıdalardan, çok sıcak veya asitli içeceklerden kaçının.
- Sodyum lauril sülfat içeren diş macunlarını kullanmayın.
- Tuzlu su gargarası yapabilirsiniz: Yarım çay kaşığı tuzu bir bardak ılık suda eritin, ağzınızı çalkalayıp tükürün.
MouthHealthy de sıcak, baharatlı ve asitli yiyeceklerin yarayı tahriş edebileceğini belirtir. NHS, eczanelerden reçetesiz alınabilen mikrop azaltıcı gargaraları ve ağrıyı azaltan jel, sprey ya da gargaraları sayar; Cleveland Clinic alkol içermeyen gargaraları önerir. Hangi ürünün sizin için uygun olduğunu eczacınıza veya hekiminize danışın; düzenli kullandığınız ilaçları da belirtin. NHS’e göre şiddetli, geçmeyen ya da enfeksiyon kapmış yaralarda diş hekimi veya doktor kortizonlu sprey ya da tablet, daha güçlü ağrı kesici jeller veya mikrop öldürücü gargaralar yazabilir.
Sık sık aft çıkıyorsa ne yapılmalı?
Sık tekrarlayan yaralar, bir nedenin araştırılmasını gerektirebilir. Cleveland Clinic, aftın yılda iki üç kez tekrarlamasını hekime başvurma nedenleri arasında sayar ve bunun altta yatan bir duruma işaret edebileceğini belirtir. Hekim, eksiklik veya başka bir hastalık açısından kan tahlili isteyebilir.
Kendi tetikleyicilerinizi bulmak da yardımcı olabilir. Cleveland Clinic ve Mayo Clinic; yaraların hangi yiyeceklerden, ürünlerden veya dönemlerden sonra çıktığını fark edip bunlardan kaçınmayı, SLS içermeyen bir diş macunu denemeyi, yumuşak bir fırça kullanmayı ve stresi yönetmeyi önerir. Mayo Clinic, yaraya yol açan keskin diş kenarları ve ağız içi aygıtlar için diş hekimine danışılmasını tavsiye eder. Oral Health Foundation’a göre neden keskin bir diş ya da pürüzlü bir dolguysa diş hekimi bunu düzeltebilir; protez yara yapıyorsa protez ayarlanabilir.
NHS, ağızdaki yaralarla birlikte vücudun başka yerlerinde, örneğin ciltte veya genital bölgede de yaralar varsa ya da eklemler ağrılı, kızarık ve şişse aile hekimine başvurulmasını önerir.
Hangi ağız yarası diş hekimine veya doktora gösterilmeli?
NHS’e göre ağız yarası şu durumlarda diş hekimine veya aile hekimine gösterilmelidir:
- Üç haftadan uzun sürüyorsa
- Önceki yaralarınızdan farklıysa, örneğin her zamankinden büyükse veya boğazın arka tarafına yakınsa
- Kanıyorsa ya da giderek daha ağrılı ve kırmızı hâle geliyorsa; bu, enfeksiyon belirtisi olabilir
Mayo Clinic ve Cleveland Clinic bunlara şunları ekler: iki haftadan uzun süren veya 1 cm’den büyük yaralar, dudağın dış yüzeyine yayılan yaralar, dayanılmaz ağrı, yemek yemeyi ve içmeyi zorlaştıran yaralar, yaraya eşlik eden yüksek ateş veya grip benzeri belirtiler. Kaynakların verdiği süreler arasında küçük farklar olsa da ortak mesaj aynıdır: Her zamankinden farklı seyreden ya da iyileşmeyen bir yaranın geçmesini beklemeye devam etmeyin.
Geçmeyen ağız yarası ağız kanseri belirtisi olabilir mi?
Olabilir, ancak çoğu ağız yarası zararsızdır. NHS’e göre uzun süren bir ağız yarası bazen ağız kanserinin belirtisi olabileceği için kontrol ettirilmesi önerilir. Oral Health Foundation da üç haftadan uzun süren her yaranın kontrol edilmesini ister.
NHS, ağız kanserinin olası belirtilerini şöyle sıralar:
- Üç haftadan uzun süren ağız yarası
- Ağız içinde kırmızı veya beyaz lekeler
- Ağız içinde veya dudakta şişlik
- Ağızda geçmeyen ağrı
- Yutkunmada veya konuşmada güçlük, geçmeyen ses kısıklığı
- Boyunda veya boğazda şişlik
- İstemeden kilo kaybı
NHS’e göre bu belirtiler çok yaygındır ve başka durumlardan da kaynaklanabilir; yani bu belirtilerin olması ağız kanseri olduğunuz anlamına gelmez, ancak yine de bir doktora veya diş hekimine gösterilmelidir. NHS’in saydığı risk etkenleri arasında sigara içmek ve tütün çiğnemek, yoğun alkol tüketimi, ağızda beyaz lekelere yol açan lökoplaki, dudakları etkileyen yoğun güneş ışığı ve bazı HPV türleri vardır. Oral Health Foundation, tütün ve alkol birlikte kullanıldığında riskin çok daha arttığını belirtir ve düzenli diş hekimi kontrollerinin genellikle ağız kanserine yönelik bir muayeneyi de kapsadığını ekler. Muayenede genel olarak nelere bakıldığı diş hekimi muayenesi rehberinde anlatılıyor.
Rönesans’ta ağız yarası nasıl değerlendirilir?
Muayenede yaranın yeri, büyüklüğü, ne zamandır sürdüğü ve daha önce benzer yaralarınız olup olmadığı sorulur; yarayı tahriş edebilecek keskin bir diş kenarı, pürüzlü bir dolgu, uyumsuz bir protez ya da diş telinin batan bir parçası olup olmadığına bakılır. Protez, ortodonti ve endodonti (kanal tedavisi) kliniğimizin branşları arasındadır; yaranın nedeni bir diş, dolgu, protez veya diş teliyse yapılabilecekler aynı muayenede konuşulabilir. Yara ağız içi bir nedene bağlanamıyorsa, uzun sürüyorsa ya da başka belirtiler eşlik ediyorsa ileri değerlendirme gerekebilir; bu durumda kaynakların önerdiği gibi aile hekiminize başvurmanız önerilir. Nasıl ilerleneceğine muayeneden sonra hekim karar verir.
Tedavi gerekiyorsa yapılacak işlemleri, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; sizi hangi hekimin takip edeceğini de baştan bilirsiniz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Tedavi sonrası takip kliniğimizde tanımlı bir süreçle yürütülür. Kliniğimiz hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00 saatleri arasında açıktır. Randevu için 444 9 734 numarasını arayabilir, WhatsApp hattımıza (+90 532 363 49 54) yazabilir ya da sitemizdeki online randevu sistemini kullanabilirsiniz.
Protezin uyumu ve bakımı için protez sayfamızı, diş teli kullananlar için diş teli sayfamızı, yumuşak fırça seçimi ve doğru fırçalama için diş fırçası ve diş ipi rehberimizi inceleyebilirsiniz.