Diş hekiminin koltuğuna oturmak pek çok kişi için gergin bir andır. Bazıları için bu gerginlik, randevuyu aylarca, hatta yıllarca ertelemeye yol açacak kadar güçlüdür. Bu yazı, diş hekimi korkusunun neden oluştuğunu, ertelemenin dişlere etkisini ve randevudan önce ve randevu sırasında işe yarayan yöntemleri anlatır.
Diş hekimi korkusu ne kadar yaygın?
Çok yaygındır. Avustralya’da 16 yaş ve üzeri 6.112 kişiyle yapılan bir araştırmada katılımcıların yaklaşık yüzde 12’si diş hekimine gitmekten “çok” korktuğunu, yüzde 5’i ise “oldukça” korktuğunu söylemiştir. Kanıta dayalı diş hekimliği sitesi The Dental Elf’e göre daha ağır bir tablo olan diş hekimi fobisi, toplumun tahminen yüzde 4’ünde görülür. Yani bu duyguyu yaşayan tek kişi siz değilsiniz. Korkunun yaygın olması, onu ciddiye almamak gerektiği anlamına gelmez; ama çözüm için atılacak adımların da iyi bilindiğini gösterir. Çocuğunuzun korkusuyla ilgili öneriler ilk diş hekimi ziyareti rehberinde yer alıyor.
Korku neden oluşur?
Birleşik Krallık merkezli Oral Health Foundation’a göre korku çoğu zaman geçmişten gelir: muayenehanenin sesleri ve kokuları, çocuklukta yaşanan kötü bir deneyimi hatırlatabilir ya da tedavinin acıtacağı düşüncesini uyandırabilir. İğne korkusu da yaygındır; kurum bunu da ekibe söylemenizi önerir. Sizde hangisinin öne çıktığını bilmek, hekime ne söyleyeceğinizi ve neyin size iyi geleceğini anlamayı kolaylaştırır.
Diş hekimine gitmemek dişleri nasıl etkiler?
Araştırmacılar bunu bir kısır döngü olarak tanımlar. Armfield ve arkadaşlarının 2007 tarihli çalışmasında korkusu yüksek olan kişiler diş hekimine daha seyrek gitmiş ve daha çok ağrı ya da şikâyet olduğunda başvurmuştur. Çok korkan kişilerin yüzde 29,2’sinde hem randevuyu erteleme hem ağız sağlığının kötü olması hem de yalnızca şikâyet olduğunda başvurma bir arada görülürken, korkusu olmayanlarda bu oran yüzde 11,6’dır.
Döngü şöyle işler: Korku randevuyu erteletir, ertelenen sorunlar büyür, sonunda ağrıyla gelinen acil bir randevuda daha kapsamlı bir tedavi gerekir ve bu deneyim korkuyu besler. Armfield’in 2013 tarihli çalışmasında orta ve yüksek düzeyde korkusu olanların yüzde 38,5’i bu döngüye uymuştur. Döngüyü kırmanın en kolay yolu, henüz ağrı yokken küçük bir adımla, örneğin yalnızca muayene için alınan bir randevuyla başlamaktır.
Randevudan önce neler yapabilirsiniz?
Oral Health Foundation’ın önerileri:
- Randevuyu kendinizi iyi hissettiğiniz bir saate alın ve acele etmemek için yeterli zaman ayırın.
- Gitmeden önce bir şeyler yiyin. Böylece koltukta baygınlık hissi yaşamazsınız.
- Güvendiğiniz birini yanınızda götürün. Sakin ve destekleyici bir arkadaş çoğu zaman büyük yardımdır.
- İlk randevuyu yalnızca muayene için alın. Kurum, işe aynalı bir muayeneyle başlamayı, sonra belki diş parlatmaya (polisaj) geçmeyi önerir.
Randevu sırasında neler işe yarar?
- Korktuğunuzu söyleyin. Ekibin gergin olduğunuzu, en çok neyden rahatsız olduğunuzu ve korkunuzun nereden geldiğini bilmesi, tedaviyi size göre ayarlamayı kolaylaştırır.
- Bir “dur” işaretinde anlaşın. Oral Health Foundation’a göre çoğu zaman elinizi kaldırmanız yeterlidir. Ara verebileceğinizi bilmek kontrol hissini geri verir.
- Adım adım ilerleyin. Yeterli olduğunda bunu söylemekten çekinmeyin.
- Dikkatinizi başka yöne çekin. Kurum, kulaklıkla müzik dinlemeyi, kafanızda bir bulmaca çözmeyi ya da ayak parmaklarınızı sırayla oynatmayı önerir.
- İğneden korkuyorsanız belirtin. İğneden önce diş etine uyuşturucu jel sürülebilir. Uyuşturmanın ne kadar sürdüğü ve sonrasında nelere dikkat edileceği diş uyuşturması rehberinde anlatılıyor.
Uzman desteği ne zaman gerekir?
Korku, yukarıdaki yöntemlere rağmen randevuya gitmenizi engelliyorsa uzman desteği düşünülebilir. Londra’daki Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust’ın diş psikolojisi biriminde kullanılan yöntemlerden biri bilişsel davranışçı terapidir (BDT). BDT, düşünce kalıpları, inançlar, duygular ve davranışlar arasındaki bağı görmeye yardımcı olur; ev ödevleri arasında gevşeme becerilerini çalışmak ya da diş hekimliği aletlerini tanımak olabilir. Uzun süredir diş hekimine gitmemiş hastaları diş hekimi ikinci ya da üçüncü randevuda muayene edebilir; muayene yalnızca hastanın izniyle yapılır ve diş ünitesi olmayan bir odada, alet kullanılmadan da yapılabilir. Hastaların sık istediği hedefler arasında uyuşturma iğnesine karşı daha az kaygı duymak ve çocuğunu diş hekimine götürebilmek vardır.
İlaç dışı yöntemlere ilişkin 29 randomize çalışmayı ve 2.886 hastayı içeren 2018 tarihli bir derleme (Burghardt ve arkadaşları), bilişsel davranışçı yöntemler, bilgilendirme, gevşeme, müzik ve hipnoz gibi ilaç dışı yaklaşımları birlikte değerlendirmiştir. Bu yaklaşımlar diş tedavisi sırasındaki kaygı gibi ruhsal sıkıntıyı azaltabilir; ağrı üzerinde bir etki bulunmamıştır. The Dental Elf’in derleme özeti, çalışmaların kalitesinin geliştirilmesi gerektiğini de not eder.
Yoğun korkusu olan bazı hastalarda tedavi genel anestezi altında yapılabilir. Bunun nasıl planlandığını genel anestezi ile implant rehberinde anlattık.
Rönesans’ta korkunuzu nasıl paylaşabilirsiniz?
Diş hekiminden çekindiğinizi muayenenin başında açıkça söyleyin; size uygun seçeneğin belirlenmesini kolaylaştırır. Muayeneden sonra hangi dişe hangi işlemin yapılacağı ve ücretleri tedaviye başlamadan önce yazılı olarak verilir; böylece ne olacağını önceden bilirsiniz. Kliniğimizde gerekli durumlarda tedavi genel anestezi altında da yapılabilir; bu seçeneğin sizin için uygun olup olmadığına muayene ve genel sağlık değerlendirmesinden sonra birlikte karar verilir. Sorularınızı randevudan önce iletişim sayfasındaki WhatsApp hattından da sorabilirsiniz.