İmplant öncesi neden tomografi çekilir, radyasyon dozu ne kadar?

Dental tomografi nedir, panoramik röntgenden farkı ne?

Dental tomografi, tıptaki adıyla konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT; İngilizce kısaltmasıyla CBCT), dişleri ve çene kemiklerini üç boyutlu gösteren bir röntgen incelemesidir. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust’ın hasta bilgilendirmesine göre bu inceleme, olağan diş röntgenlerinin veremediği bilgiyi, örneğin çene kemiğinin tam biçimini ve yapısını gösterir ve implant için uygunluğa karar verilmesine yardımcı olur.

Panoramik röntgen ise ağzın tamamını tek bir geniş görüntüde, iki boyutlu olarak gösterir. Cleveland Clinic’e göre tomografi dişleri, çeneleri, sinirleri ve sinüsleri üç boyutlu gösterir ve sıklıkla implant planlamasında kullanılır. Jacobs ve arkadaşlarının 2018 tarihli derlemesi de iki boyutlu görüntülerin karmaşık üç boyutlu yapıları gösteremediğini vurgular.

İmplant öncesi tomografide nelere bakılır?

Tomografi, implantın yerleşeceği bölgeyi farklı yönlerden kesitler hâlinde gösterir. Jacobs ve arkadaşları bu incelemeyle kemiğin hacminin ve biçiminin, anatomik sınırların ve önemli yapılara yakınlığın değerlendirildiğini belirtir. Planlamada genellikle şunlara bakılır:

• Kemik yüksekliği: İmplantın boyunu belirler. Üst çenenin arka bölgesinde yükseklik yetmiyorsa sinüs lifti gündeme gelebilir.
• Kemik genişliği: Kemiğin yanaktan dile doğru kalınlığıdır; panoramik röntgende görülemez. İmplantın çevresinde yeterli kemik kalmayacaksa kemik grefti düşünülebilir.
• Alt çene sinir kanalı: Alt dudağa ve çeneye duyu veren sinirin geçtiği kanalın konumu ölçülür.
• Sinüs: Üst arka bölgede sinüs tabanının yeri ve sinüsün durumu incelenir. ITI’nin 2013 bildirgesi, çene kemiğinde veya sinüste bir hastalıktan şüphelenildiğinde tomografinin ilk tercih edilecek görüntüleme olabileceğini belirtir.

ITI aynı bildirgede, cerrahi ve protez bilgisini görüntüye taşımak için çekimde bir radyografik şablon kullanılmasını önerir. Bu şablon, planlanan dişin yerini gösteren işaretli bir plaktır ve yalnızca çekim sırasında takılır.

Her implant için tomografi gerekli mi?

Kaynaklar burada farklı vurgular yapar. Amerikan Oral ve Maksillofasiyal Radyoloji Akademisi’nin (AAOMR) 2012 tarihli görüşü, tüm implant bölgelerinin kesitsel görüntülemeyle değerlendirilmesini ve bunun için dental tomografinin tercih edilmesini önerir.

ITI’nin 2013 bildirgesi ise kararın ayrıntılı bir muayeneden sonra kişinin ihtiyacına göre verilmesini ister; tomografi, muayene ve geleneksel röntgenlerin ötesinde bilgi gerektiğinde endikedir. Bildirge, tomografinin iki boyutlu yöntemlere göre implantın ağızda kalma süresi veya komplikasyonlar açısından klinik olarak anlamlı bir üstünlüğünün henüz gösterilmediğini de not eder.

Avrupa Komisyonu’nun 2012’de yayımladığı Radiation Protection 172 kılavuzu, hastanın öyküsü alınıp muayene yapılmadan tomografi çekilmemesini, her çekimin o hasta için gerekçelendirilmesini ve herkese standart olarak uygulanmamasını ister. Jacobs ve arkadaşları ise karmaşık anatomiyi, üst ön bölgedeki estetik zorlukları, yetersiz kemiği ve kemik artırma gerektiren durumları tomografinin özellikle yararlı olduğu durumlar arasında sayar. Rehberli implant planlaması da üç boyutlu görüntülemeye dayanır.

Dental tomografinin radyasyon dozu ne kadar?

Doz, cihaza ve görüntülenen alanın büyüklüğüne göre geniş bir aralıkta değişir. Aşağıdaki değerler Avrupa Komisyonu kılavuzunda (Radiation Protection 172) yetişkinler için derlenen etkin dozlardır; birim mikrosievert’tir (µSv):

Kılavuz bu tabloyu, dental tomografinin dozunun geleneksel diş röntgenlerinden genellikle yüksek, tıbbi tomografiden ise düşük olduğu şeklinde özetler.

Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust bunu günlük hayata çevirir: Çene için dental tomografi, doğal ortamdan yaklaşık 6–30 günde alınan ışına eşdeğerdir; çenenin tıbbi tomografisi ise yaklaşık 63–154 güne. Jacobs ve arkadaşları, implant planlamasında tomografi dozunun tercihen 2 ila en fazla 10 panoramik röntgene (20–100 µSv) karşılık gelmesini önerir.

“Gerekli olduğu kadar düşük doz” ilkesi ne anlama gelir?

Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA), bu ilkeyi “makul olarak ulaşılabilecek en düşük düzey” (ALARA) adıyla anlatır: Her çekim yararıyla gerekçelendirilmeli ve gerekli doz makul ölçüde düşük tutulmalıdır. ADA’ya göre dental tomografi, diş hekimliğindeki tanısal ışının en büyük tek kaynağıdır; bu yüzden ancak daha düşük dozlu yöntemler gerekli bilgiyi vermediğinde kullanılmalıdır. Jacobs ve arkadaşları ilkeyi bir adım öteye taşır: Doz, tanı için kabul edilebilir en düşük düzeyde, endikasyona ve hastaya göre belirlenmelidir.

Uygulamada bu ilke şöyle karşılık bulur:

1. Görüntü alanını daraltmak: Avrupa Komisyonu kılavuzu, klinik duruma uygun en küçük görüntü alanının seçilmesini ister; ITI de alanın mümkün olduğunca yalnızca ilgili bölgeyle sınırlandırılmasını önerir. Tek bir implant için çoğu zaman tüm yüzün görüntülenmesi gerekmez.
2. Çözünürlüğü ihtiyaca göre seçmek: Kılavuza göre çözünürlük, yeterli tanıyla uyumlu en düşük dozu sağlayacak biçimde ayarlanır.
3. Tekrar çekimden kaçınmak: Kılavuz, yeni bir yarar-risk değerlendirmesi yapılmadan tomografinin rutin olarak tekrarlanmamasını ister.

Hamilelikte implant için tomografi çekilir mi?

Hamile olduğunuzu ya da olabileceğinizi çekimden önce mutlaka söyleyin. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), doğurganlık çağındaki kadınların aksi gösterilmedikçe hamile kabul edilmesini ve önce röntgen gerektirmeyen bir yolun düşünülmesini önerir; görüntüleme gerçekten gerekliyse dozu düşük tutmaya özen gösterilerek çekilir.

IAEA’ya göre tomografi dahil diş röntgenlerinde bebeğin aldığı doz 0,009–7,97 µSv arasındadır ve bu, bebeğin doğal kaynaklardan bir günde aldığı tahmini dozdan genellikle azdır. Koruyucu önlük konusunda ise kurumların önerileri farklıdır: ADA, diş röntgenlerinde tiroid ve karın koruyucusunun artık önerilmediğini belirtir. Gebelikte diş röntgenleriyle ilgili ayrıntıları hamilelikte diş tedavisi rehberimizde anlattık.

İmplant çoğu zaman beklenebilecek bir tedavi olduğu için tomografinin ve ameliyatın zamanlaması diş hekiminizle, gerekirse kadın doğum uzmanınızla birlikte planlanır.

Başka bir yerde çekilmiş tomografi kullanılabilir mi?

Çoğu zaman değerlendirmeye alınabilir. ADA, röntgenlerin klinik ihtiyaca göre istenmesini ve önceki muayenelerde çekilmiş görüntülerden yararlanmak için iyi niyetli bir çaba gösterilmesini önerir. Avrupa Komisyonu kılavuzu da tomografinin yeni bir değerlendirme yapılmadan tekrarlanmamasını ister.

Yanınızda getireceğiniz görüntünün türü önemlidir. ITI, görüntülerin farklı cihaz ve yazılımlar arasında sorunsuz aktarılabilmesi için DICOM adlı standart veri biçimini tam destekleyen sistemlerin seçilmesini önerir. Bu yüzden çekimin yapıldığı merkezden yalnızca rapor veya ekran görüntüsü değil, tomografinin kendisini (DICOM dosyalarını) istemeniz yararlı olur. Çekimden sonra diş çekimi ya da kemik grefti yapıldıysa görüntü ağzınızın bugünkü durumunu yansıtmayabilir; yeni çekim gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Muayeneye getirmeniz yararlı olan diğer belgeleri diş hekimi muayenesi rehberimizde bulabilirsiniz.

Tomografi çekiminde nelere dikkat edilmeli?

• Hamileyseniz ya da olabilirseniz çekimden önce söyleyin.
• Küpe, kolye, toka gibi baş ve boyundaki metal takıları; gözlük, hareketli protez ve işitme cihazını çıkarın (Guy’s and St Thomas’).
• Boğazlı kazak veya kravat yerine boynu açık bir giysi tercih edin.
• Hekiminiz size işaretli bir plak (radyografik şablon) verdiyse yanınızda getirin.
• Çekim sırasında yutkunmamaya, konuşmamaya ve çenenizi oynatmamaya çalışın; Manchester University NHS Foundation Trust’a göre başı sabitlemek için baş bandı ve çene desteği kullanılır.
• Daha önce başka bir yerde tomografi çektirdiyseniz bunu ve tarihini belirtin.

Rönesans’ta implant öncesi tomografi nasıl değerlendirilir?

Kliniğimizde dental tomografi ve ağız içi dijital tarayıcı bulunur; implant planlamasında kemiğin yüksekliği, genişliği ve sinir kanalı ile sinüse uzaklığı tomografiyle üç boyutlu olarak incelenir, bu yüzden görüntüleme için başka bir merkeze gitmeniz gerekmez. Cerrahi rehber kullanılıp kullanılmayacağına da muayene ve tomografiden sonra hekim karar verir.

Tedavi planınız, hekimlerimizin tomografi ve muayene bulgularını birlikte incelemesiyle hazırlanır; tedavinizle ise tek bir hekim ilgilenir. Hangi dişe hangi tedavinin yapılacağını ve ücretleri, tedaviye başlamadan önce yazılı olarak veriyoruz. İmplantın aşamalarını implant tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz.