Periodontitis tedavi edilebilir mi?
Periodontitis, diş eti iltihabının dişi taşıyan bağ dokusuna ve kemiğe ilerlemiş hâlidir. Avrupa Periodontoloji Federasyonu’nun (EFP) 2020’de yayımladığı klinik kılavuz (Sanz ve arkadaşları), periodontitisi bakteri plağıyla ilişkili, uzun süreli (kronik) bir iltihabi hastalık olarak tanımlar; tedavi edilmediğinde ya da yetersiz tedavi edildiğinde dişi destekleyen dokuların ve dişlerin kaybına yol açtığını belirtir.
Hastalık çoğu zaman durdurulabilir. EFP’nin hasta bilgilendirmesine göre dikkatli bir değerlendirme ve tedaviyle periodontitisin ilerlemesini tamamen durdurmak genellikle mümkündür; ancak kaybedilmiş kemik kendiliğinden geri gelmez. Cleveland Clinic de periodontitisin tedaviyle kontrol altında tutulabildiğini, ancak tedaviden sonra geri dönebileceğini vurgular. Bu nedenle tedavi birkaç seanslık bir temizlikle bitmez; süre sınırı olmayan bir bakımla devam eder.
Kanama, şişlik ve ağız kokusu gibi erken belirtileri ve ne zaman diş hekimine gitmeniz gerektiğini diş eti kanaması rehberimizde anlattık. Bu yazı, tanı konduktan sonra tedavinin nasıl ilerlediğine odaklanıyor.
Periodontitis tedavisi hangi aşamalardan oluşur?
EFP’nin 2020 kılavuzu, evre I–III periodontitis için birbirini izleyen dört aşamalı bir tedavi önerir:
- Ağız bakımı ve risk etkenleri: Kişiye özel fırçalama ve ara yüz temizliği eğitimi, diş eti üstündeki plak ve diş taşının profesyonel olarak temizlenmesi, plak birikimini kolaylaştıran etkenlerin giderilmesi, sigarayı bırakma ve diyabet kontrolü için destek. Bu aşama her hasta için geçerlidir.
- Diş eti altı temizlik: Diş eti cebinin içindeki bakteri tabakası ve diş taşı, el aletleri ya da titreşimli (sonik veya ultrasonik) aletlerle temizlenir.
- Yanıt vermeyen bölgelerin tedavisi: Dokular iyileştikten sonra cepler yeniden ölçülür. Hâlâ derin ve kanayan cepler varsa temizlik tekrarlanır ya da diş eti cerrahisi düşünülür.
- Destekleyici bakım: Hastalığın tekrarlamasını önlemek için düzenli kontrol ve profesyonel temizlik yapılır.
Kılavuzun tedavi hedefi, ölçümde kanayan 5 mm ve üzeri cep ile 6 mm ve üzeri derin cep kalmamasıdır. Bu hedefe ulaşan hasta doğrudan destekleyici bakıma geçer; ulaşılamayan bölgeler üçüncü aşamada ele alınır.
Diş eti altı temizlik nasıl yapılır, kaç seans sürer?
“Derin temizlik” ya da “kök yüzeyi düzleştirme” olarak da bilinen bu işlemde diş eti çizgisinin altında kalan kök yüzeyleri temizlenir. İngiliz Periodontoloji ve İmplant Diş Hekimliği Derneği’nin (BSP) hasta bilgilendirmesine göre işlem, rahatsızlık duyulmaması ve temizliğin eksiksiz yapılabilmesi için bölgesel uyuşturmayla yapılması önerilir.
Seans sayısı hastalığın yaygınlığına göre değişir. EFP’nin hasta bilgilendirmesi, ilk profesyonel temizliğin nadiren tek seansta tamamlanabildiğini ve ileri periodontitiste birkaç randevu gerekebileceğini belirtir. Cleveland Clinic’e göre derin temizlik yaklaşık bir iki saat sürer; tek randevuda yapılabileceği gibi dişlerin yarısı bir seansta, diğer yarısı ikinci seansta da temizlenebilir. EFP kılavuzu, temizliğin çene bölgelerine ayrılarak ya da tüm ağız 24 saat içinde tamamlanacak şekilde yapılmasını kabul eder. Cleveland Clinic’e göre çoğu kişi aynı gün günlük işlerine döner.
Kılavuza göre temizliğin yanında her ilaç ya da yöntem rutin olarak gerekmez:
- Antibiyotik: Ağızdan alınan antibiyotikler rutin olarak önerilmez; belirli hasta gruplarında düşünülebilir.
- Gargara: Klorheksidinli gargara sınırlı bir süre için ek olarak düşünülebilir; temizliğin yerini tutmaz.
- Lazer: Kılavuz, diş eti altı temizliğe ek olarak lazer kullanılmamasını önerir.
Hangi durumlarda diş eti cerrahisi gerekir?
EFP’nin hasta bilgilendirmesine göre birkaç hafta sonra cep derinlikleri ince, ölçekli bir aletle (periodontal sond) yeniden ölçülür ve kanama kontrol edilir. 4 mm’den derin cepler kaldıysa cerrahi dahil başka seçenekler konuşulur.
EFP kılavuzunun özetine göre 4–5 mm’lik kalan ceplerde cerrahi olmayan temizlik tekrarlanır. 6 mm ve daha derin ceplerde ise diş etinin kaldırılıp kök yüzeyinin görerek temizlendiği flep cerrahisi önerilir. Kemikteki belirli derin kayıplarda zar (membran) veya mine matrisi proteinleriyle, gerekirse kemik greftiyle birlikte kaybedilen dokunun yeniden kazandırılmasını amaçlayan rejeneratif cerrahi uygulanabilir. EFP’ye göre bu işlemler bölgesel uyuşturmayla yapılır ve dikişler genellikle bir iki hafta sonra alınır.
Kılavuz iki koşula dikkat çeker: Kendi ağız bakımını yeterli düzeye getiremeyen hastalarda cerrahi yapılmamalı, cerrahi de bu alanda ek eğitim almış diş hekimleri ya da uzmanlarca yapılmalıdır. NHS, diş hekiminin hastayı gerektiğinde bir uzmana yönlendirebileceğini, ciddi durumlarda bazı dişlerin çekilmesi gerekebileceğini belirtir.
Tedavinin işe yaraması için hasta ne yapmalı?
Tedavinin önemli bir kısmı evde yapılır. EFP, ağız bakımı önerilerine uymanın başarılı bir sonuç için şart olduğunu vurgular. Kılavuz, fırçalamanın ara yüz fırçasıyla desteklenmesini, ara yüz fırçasının giremediği yerlerde başka araçların kullanılmasını önerir. BSP, tedavinin başında diş etlerinin daha fazla kanayabileceğini, bunun normal olduğunu ve temizliğe devam edildikçe azalacağını belirtir. Teknik ayrıntılar diş fırçalama ve diş ipi rehberimizde yer alıyor.
Sigara: EFP kılavuzu, tedavi gören herkese sigarayı bırakma desteği verilmesini güçlü biçimde önerir. EFP’nin hasta bilgilendirmesine göre tedaviye yanıt vermeyen periodontitis vakalarının yaklaşık %90’ı sigara içenlerdedir; sigarayı bırakanlar bir yıl sonra, içmeye devam edenlerden daha iyi yanıt verir.
Diyabet: Kılavuz, diyabeti olan hastalarda kan şekeri kontrolüne yönelik önlemleri de güçlü öneri olarak sunar; BSP, diyabetin aile hekimiyle birlikte kontrol altında tutulmasının hayati olduğunu belirtir. İlişki iki yönlüdür: Cochrane’in 2022 tarihli derlemesine göre diş eti altı temizlik, tedavi yapılmayan gruplara göre HbA1c değerinde 3–4 ay sonra ortalama 0,43 puanlık (4,7 mmol/mol) düşüş sağlamıştır.
Tedaviden sonra neler hissedilebilir?
Kaynaklarda bildirilen olası etkiler şunlardır:
- Hassasiyet: Cleveland Clinic’e göre diş etleri bir iki gün hassas olabilir; sıcak ve soğuğa karşı hassasiyet bir iki ay içinde geçmelidir. EFP de artan hassasiyetin genellikle birkaç ay içinde azaldığını belirtir.
- Diş eti çekilmesi: İltihap geçip şişlik indikçe diş eti çekilebilir. BSP ve EFP’ye göre kök yüzeyleri açığa çıkabilir, dişler arasında üçgen biçimli koyu boşluklar görülebilir.
- Geçici sallanma: BSP, tedaviden sonra dişlerdeki hareketliliğin geçici olarak artabileceğini belirtir.
Bu değişiklikler çoğu zaman taşın ve şişliğin gizlediği kaybın görünür hâle gelmesidir; ayrıntılar diş taşı temizliği zarar verir mi ve diş eti çekilmesi rehberlerimizde. Cleveland Clinic, durmayan kanamanın hekime bildirilmesini önerir.
Destekleyici bakım neden süre sınırı olmadan sürer?
EFP kılavuzu, başarıyla tedavi edilip dengeli hâle gelen hastaların bile periodontitisin tekrarlaması açısından artmış risk altında kaldığını belirtir. Bu nedenle destekleyici bakım, kazanılan sonucu korumayı amaçlar: İltihabın geri dönüp dönmediği kontrol edilir, ağız bakımı önerileri kişiye göre yenilenir ve profesyonel plak temizliği yapılır.
Aralık herkes için aynı değildir. EFP kılavuzu ziyaretlerin kişinin riskine ve diş eti durumuna göre 3 ila en fazla 12 ayda bir planlanmasını önerir. EFP’nin hasta bilgilendirmesi kontrollerin genellikle üç ila altı ayda bir yapıldığını, BSP ise hastalık dengelenene kadar ilk dönemde büyük olasılıkla üç ayda bir kontrol gerekeceğini belirtir. Kılavuz, bu randevulara düzenli katılımı çok önemli olarak niteler.
İmplant, kaplama veya ortodontiden önce diş eti neden kontrol altında olmalı?
- İmplant: EFP’nin hasta bilgilendirmesine göre implanttan önce periodontitisin ortadan kaldırılmış olması gerekir; periodontitisi olan hastalarda implantların yaklaşık %22’sinde implant çevresi iltihabı gelişir. Risk verileri diş eti hastalığı olanlara implant, belirtiler implant çevresi iltihabı rehberlerimizde.
- Kaplama ve köprü: EFP’nin ileri evre periodontitis kılavuzuna göre gerekirse diş eti tedavisinin başında geçici bir protez yapılabilir; kalıcı protez ise destek dişlerin ya da implantların korunabilirliği ve geleceği son kez değerlendirildikten sonra takılır. Her ikisi de evde temizliğe ve profesyonel plak temizliğine izin verecek biçimde tasarlanmalıdır.
- Ortodonti: Aynı kılavuza göre ortodontik tedaviye, diş eti tedavisinin hedeflerine ulaşıldıktan sonra başlanması önerilir. Tedavi sırasında diş eti kontrolü mümkünse her ortodonti randevusunda yapılır; hastalık yeniden alevlenirse aktif tedaviye ara verilir. Ayrıntılar yetişkinlerde ortodonti rehberimizde.
Rönesans’ta diş eti hastalığı tedavisi nasıl planlanır?
Muayenede diş etleriniz, diş eti çizgisi, diş taşı birikimi ve mevcut dolgu ve kaplamalarınız değerlendirilir; gerektiğinde röntgenle görüntüleme yapılır. Dişi taşıyan kemiğin ayrıntılı görülmesi gerektiğinde klinikteki dental tomografiyle üç boyutlu değerlendirme yapılabilir; hangi görüntülemenin gerektiğine hekim karar verir.
Kliniğimizde diş taşı ultrasonik aletler ve el aletleriyle temizlenir, ardından dişler parlatılır; hekim uygun görürse hava, su ve ince toz karışımını püskürten temizlik cihazı da kullanılır. Diş eti altına yönelik derin temizlik, diş eti cerrahisi ya da rejeneratif tedavinin sizin için gerekip gerekmediği muayenede değerlendirilir.
Tedavi gerekiyorsa yapılacak işlemleri, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; sizi hangi hekimin takip edeceğini de baştan bilirsiniz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Tedavi sonrası takip kliniğimizde tanımlı bir süreçle yürütülür. Sigara içiyorsanız, diyabetiniz varsa ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız bunu muayenede belirtin.
Kliniğimiz hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00 saatleri arasında açıktır. Randevu için 444 9 734 numarasını arayabilir, WhatsApp hattımıza (+90 532 363 49 54) yazabilir ya da sitemizdeki online randevu sistemini kullanabilirsiniz. Profesyonel temizliğin aşamaları diş taşı temizliği sayfamızda yer alıyor.