Soket koruma (alveoler kret koruma) nedir?
Soket koruma, diş çekildikten hemen sonra boşalan diş yuvasının (soket) greft malzemesiyle doldurulup üzerinin kapatılmasıdır; tıbbi adı alveoler kret korumadır. Uluslararası İmplantoloji Ekibi’nin (ITI) bloğunda 2022’de yayımlanan klinik değerlendirmeye (Balcázar ve Sánchez) göre amaç, çekimden sonra çene kemiğinin dış yüzeyinde görülen erimeyi en aza indirmek ve yuvanın içinde kemik oluşumunu desteklemektir.
ITI’nin değerlendirmesi ile İtalyan Osseointegrasyon Akademisi’nin 2022 tarihli uzlaşı raporu esas alındığında işlem genellikle şu sırayla yapılır:
- Diş çekilir ve yuvanın kemik duvarlarının sağlam olup olmadığı kontrol edilir.
- Yuva, iltihaplı dokulardan arındırılarak temizlenir.
- Yuvaya greft malzemesi yerleştirilir.
- Greftin üzeri bir zarla ya da hastanın kendi yumuşak dokusuyla kapatılır.
- Bölge birkaç ay iyileşmeye bırakılır; implant bu sürenin sonunda yerleştirilir.
ITI’nin değerlendirmesine göre bu teknikler yuvanın kemik duvarları sağlamsa uygulanır; duvarlardan biri kayıpsa membranla kemik yenileme gibi farklı bir yöntem gerekebilir. Bu yöntemi membranla kemik yenileme rehberimizde anlattık.
Diş çekildikten sonra çene kemiği ne kadar küçülür?
Diş çekildikten sonraki ilk aylarda çene kemiği hem genişlik hem yükseklik kaybeder. Clinical Oral Implants Research dergisindeki sistematik derlemeye (Tan ve arkadaşları, 2012) göre altı ayda kemik genişliğinde ortalama 3,79 mm, yanak tarafındaki yükseklikte ise ortalama 1,24 mm azalma görülmüştür. Genişlikteki kayıp üçüncü ayda yüzde 32’ye ulaşmış, en hızlı değişim ilk 3–6 ayda gerçekleşmiştir. Kaybın oransal ayrıntısını kemik grefti rehberimizde bulabilirsiniz.
Ön dişlerde tablo daha belirgin olabilir. Journal of Dental Research’te yayımlanan çalışmada (Chappuis ve arkadaşları, 2013), gülerken görünen estetik bölgede dişi çekilen 39 hastanın kemiği ilk sekiz hafta boyunca tomografiyle izlenmiştir. Dişin önündeki kemik duvarı 1 mm veya daha inceyse sekiz haftada ortanca 7,5 mm, daha kalınsa 1,1 mm dikey kemik kaybı ölçülmüştür. Ön dişlerde estetik sonucu etkileyen diğer etkenleri ön dişte implant rehberimizde ele aldık.
Soket koruma kimlere önerilir?
Soket koruma her çekimden sonra rutin olarak yapılmaz; implantın çekimle aynı seansta yerleştirilemediği ya da ertelenmesi gereken durumlarda gündeme gelir. İtalyan Osseointegrasyon Akademisi’nin uzlaşı raporu soket korumayı özellikle şu durumlarda önerir:
- Gülerken görünen, estetik açıdan önemli bölgelerdeki çekimler
- Üst çenede sinüse, alt çenede sinir kanalına veya çene ucundaki sinir çıkışına yakın bölgeler
- Tedavi planında implantın ertelenmesi gereken durumlar
- Hastanın implantı herhangi bir nedenle ertelemek istemesi
ITI’nin değerlendirmesinde implantın ertelenmesini gerektirebilecek nedenler de sayılır. İltihaplı akıntının olduğu enfeksiyon, kök ucunun ötesinde yeterli kemik bulunmaması ve büyük kök ucu lezyonları bölgeye bağlı nedenlerdir. Çok genç ergenlik çağı, hamilelik ve kontrol altında olmayan genel hastalıklar ise kişiye bağlı nedenlerdir.
Avrupa Periodontoloji Çalıştayı’nın 2019 uzlaşı raporu (Tonetti ve arkadaşları) da karar verirken altı noktanın birlikte değerlendirilmesini önerir: enfeksiyon, implantın dişin olması gereken konumda ilk anda sağlam tutunup tutunamayacağı, yuvanın hasarlı olup olmadığı, diş eti ve kemik yapısı, estetik beklenti ve genel sağlık durumu.
Hangi durumlarda soket koruma gerekmeyebilir?
İmplant çekimle aynı seansta yerleştirilebiliyorsa soket koruma ayrıca gerekmeyebilir. ITI’nin değerlendirmesine göre mümkün olduğunda tercih edilen yol, çekimle aynı seansta implant yerleştirilmesi ve üzerine hemen geçici diş ya da hastaya özel bir iyileşme başlığı takılmasıdır. Bunun hangi koşullarda mümkün olduğunu aynı gün implant rehberimizde anlattık.
Kanıtların sınırları da göz önüne alınır. Tonetti ve arkadaşlarının raporu, mevcut kanıtın çoğunlukla tek diş çekimiyle ilgili olduğunu, birden fazla dişin çekildiği durumlara uygulanırken dikkatli olunması gerektiğini belirtir. Çekilen dişin yerine implant değil de köprü ya da hareketli protez düşünülüyorsa karar farklı olabilir; seçenekler muayenede birlikte konuşulur.
Cochrane derlemesine göre soket koruma işe yarıyor mu?
Soket koruma kemik kaybını azaltabilir, ancak bu konudaki kanıtların kesinliği çok düşüktür. 2021’de güncellenen Cochrane sistematik derlemesi (Atieh ve arkadaşları), 426 yetişkin ve 524 çekim bölgesini kapsayan 16 randomize kontrollü çalışmayı incelemiştir. Derlemenin başlıca bulguları şunlardır:
- Hayvan kaynaklı greftle yapılan soket koruma, boşluğun kendi hâline bırakılmasına göre altı ayda genişlik kaybını yaklaşık 1,2 mm, yükseklik kaybını yaklaşık 1,4 mm azaltmıştır.
- Sentetik greftle yapılan, yalnızca 15 katılımcılı tek bir çalışmada yükseklik kaybı yaklaşık 3,7 mm daha az bulunmuştur.
- Soket korumanın, implant öncesinde ek kemik grefti gerekip gerekmemesini ya da implant kaybını belirgin biçimde değiştirdiği gösterilememiştir.
- Bazı katılımcılarda gecikmiş iyileşme, ağrı, şişlik veya kızarıklık bildirilmiş; çalışmaların çoğunda ciddi bir yan etki görülmemiştir.
Yazarlar, çalışmaların birbiriyle çeliştiğini ve yöntemlerini çoğu zaman açık anlatmadığını, bu nedenle bulgulara güvenlerinin düşük olduğunu belirtir. İmplant başarısı ve dişlerin görünümü üzerindeki etkiler de yeterince incelenmemiştir.
Soket koruma implantı nasıl etkiler?
Soket korumanın implant açısından amacı, implantın kalan kemiğe göre değil, üzerine yapılacak dişin olması gereken konuma göre yerleştirilebilmesine yardımcı olmaktır. ITI’nin değerlendirmesi, implantın geç yerleştirileceği durumlarda boyut değişikliklerini sınırlamak ve implantın protez açısından doğru konuma üç boyutlu olarak yerleştirilebilmesi için soket korumayı önerir. İtalyan uzlaşı raporu da soket korumanın, özellikle estetik bölgelerde çekim sonrası kemik kaybını önlemede etkili olabileceği sonucuna varmıştır.
Bununla birlikte Cochrane derlemesi, soket korumanın implant öncesinde ek greft ihtiyacını ortadan kaldırdığını gösterememiştir. Yani soket koruma yapılsa bile implant sırasında ek bir kemik desteği gerekebilir; bu ihtiyaç implant öncesinde yapılan muayene ve görüntülemeyle değerlendirilir.
Soket korumadan sonra implant için ne kadar beklenir?
İtalyan Osseointegrasyon Akademisi’nin uzlaşı raporuna göre soket korumadan sonra implant genellikle 4–6 ay sonra yerleştirilir. Cochrane derlemesi de en az altı aylık takibi olan çalışmaları kapsamış ve sonuçları altıncı ay için vermiştir. Süre; çekilen dişe, kullanılan malzemeye ve iyileşmenin seyrine göre kişiden kişiye değişir. Soket koruma yapılmadığında implantın çekimden kaç hafta sonra yerleştirilebileceğini implant tedavisi ne kadar sürer rehberimizde anlattık.
ITI’nin değerlendirmesinde anlatılan tekniklerde dikişler genellikle 10–15 gün içinde alınır; yuvanın üzerine konan kolajen örtü yaklaşık 14 günde tamamen erir. İlk günlerde ağızdan birkaç küçük greft parçacığı gelebilir; bunun ne zaman normal sayıldığını ve nelere dikkat edileceğini kemik grefti sonrası iyileşme rehberimizde anlattık.
Rönesans’ta çekim öncesinde implant planı nasıl yapılır?
Kliniğimizde dental tomografi bulunur; gerekli görülen durumlarda çekilecek dişin çevresindeki kemik duvarları ile sinüse ve sinir kanalına olan mesafe çekimden önce üç boyutlu olarak değerlendirilir. Kemik grefti dahil ağız içi cerrahi işlemler kliniğimizde yapılır; gerekli durumlarda tedavi genel anestezi altında da yapılabilir. Çekimle aynı seansta soket korumanın sizin için uygun olup olmadığı muayenede değerlendirilir.
Tedavinizle tek bir hekim ilgilenir; çekimden implantın üzerindeki dişe kadar plan, hekimlerimizin vakanızı birlikte incelemesiyle hazırlanır. Tedaviye başlamadan önce hangi dişe hangi tedavinin yapılacağı ve ücretleri yazılı olarak verilir. İmplant aşamasına geçildiğinde iyileşme döneminde vakaya göre geçici diş takılır. Çekimin nasıl yapıldığını diş çekimi sayfamızda bulabilirsiniz.