İmplant çevresindeki yapışık (keratinize) diş eti nedir?
Yapışık diş eti, dişin ya da implantın hemen çevresinde kemiğe sıkıca tutunan, sert ve açık pembe renkli diş etidir; tıbbi adı keratinize mukozadır. Bunun hemen altında daha koyu renkli, hareketli ve ince ağız içi zarı başlar. Cochrane derlemesinin hasta özetinde bu doku “sıkı diş eti” olarak anlatılır.
2017 Dünya Çalıştayı uzlaşı raporuna göre diş kaybından sonra kemikte ve yumuşak dokuda eksiklikler oluşabilir; bu yüzden bazı implantların çevresinde yapışık diş eti geniş, bazılarında ise çok dar ya da hiç yoktur. Uluslararası İmplantoloji Ekibi (ITI) 2003 uzlaşı konferansında yüz tarafındaki yapışık diş eti genişliğini, implant çevresindeki yumuşak dokuyu değerlendirmek için önerilen ölçütlerden biri olarak saymıştır. Avrupa Periodontoloji Federasyonu’nun (EFP) 2023 tarihli S3 kılavuzu da her kontrol muayenesinde implant çevresindeki yapışık diş eti genişliğinin değerlendirilip kaydedilmesini önerir.
Yapışık diş eti az olursa implant zarar görür mü?
Bu konudaki kanıtlar karışıktır: Yapışık diş etinin azlığı daha fazla plak ve diş eti çekilmesiyle ilişkili bulunmuştur, ancak uzun dönemde implantın sağlığını ne ölçüde etkilediği kesinleşmemiştir. Lin ve arkadaşlarının 2013 tarihli sistematik derlemesi (11 çalışma) yapışık diş etinin geniş (çoğu çalışmada 2 mm ve üzeri) ve dar olduğu implantları karşılaştırmıştır:
| Ölçüm | Yapışık diş eti geniş olan implantlarda |
|---|---|
| Plak birikimi | Anlamlı olarak daha az |
| Diş eti iltihabı | Bir ölçekte anlamlı olarak daha az |
| Diş eti çekilmesi | Ortalama 0,6 mm daha az |
| Tutunma kaybı | Ortalama 0,35 mm daha az |
| Sondalamada kanama | Anlamlı fark yok |
| Kemik kaybı | Anlamlı fark yok |
Yazarlar çalışmaların çoğunun kesitsel olduğunu ve yanlılık riskinin yüksek olduğunu belirtir. 2017 Dünya Çalıştayı uzlaşı raporu (Berglundh ve ark., 2018) da yapışık diş etinin implant çevresinin uzun dönem sağlığına etkisine ilişkin kanıtların kesin olmadığını, ancak hasta konforu ve plak temizliğinin kolaylığı açısından avantajlı olabileceğini belirtir. EFP’nin 2023 kılavuzu ise yapışık diş eti eksikliğini, gerçek rolünün netleşmesi için daha fazla araştırma gereken olası risk etkenleri arasında sayar. İmplant çevresi iltihabının diğer risk etkenlerini implant çevresi iltihabı rehberimizde anlattık.
Yapışık diş eti azsa her zaman greft gerekir mi?
Hayır. Lin ve arkadaşları, yapışık diş etini artırmanın tedavi edici faydasının müdahale çalışmalarıyla doğrulanması gerektiğini vurgular; 2012 tarihli Cochrane derlemesi de o tarihte bu faydayı inceleyen bir çalışma bulamamıştır. Bu nedenle karar, ölçülen genişlikten çok kişinin durumuna göre verilir. Değerlendirmede genellikle şu konulara bakılır:
- Fırçalarken implant çevresinde acı ya da rahatsızlık olup olmadığı
- Plağın düzenli temizlenip temizlenemediği ve tekrarlayan iltihap
- Diş eti çekilmesi ya da implant yüzeyinin görünmeye başlaması
- Bölgenin estetik açıdan görünür olup olmadığı
- İmplant üstü protezin türü ve temizlenebilirliği
Temizlik zorluğu varsa fırça ve ara yüz fırçası seçimini de hekiminizle gözden geçirebilirsiniz; temizlik araçlarını implant üstü protez bakımı rehberimizde anlattık.
Serbest diş eti grefti ile bağ dokusu grefti arasındaki fark nedir?
İkisi de çoğunlukla damaktan alınan dokuyla yapılır, ancak amaçları ve damakta bıraktıkları yara farklıdır:
| Özellik | Serbest diş eti grefti | Bağ dokusu grefti |
|---|---|---|
| Başlıca amaç | Yapışık diş eti alanını artırmak | Diş etini kalınlaştırmak, hacim ve estetik kazandırmak |
| Damaktan alınan doku | Yüzeyiyle birlikte ince bir doku parçası | Yüzeyin altındaki doku; üstteki katman yerinde kalır |
| Damaktaki yara | Açık kalır, kendiliğinden kapanır | Genellikle dikişle kapatılır |
Erciyes Üniversitesi’nin onam formuna göre serbest diş eti greftinde damaktan yaklaşık 1–1,5 mm kalınlığında doku alınır ve iki teknik arasındaki temel fark, bağ dokusu greftinde verici bölgeye dikiş atılmasıdır. Cleveland Clinic de damaktan doku alınırken iç kısımdan küçük bir kama biçiminde doku çıkarılıp dış katmanın yerinde bırakılabildiğini anlatır; bağ dokusu greftinde izlenen yol budur. Cochrane derlemesindeki 10 hastalık küçük bir çalışmada damaktan alınan greftler implant çevresindeki diş eti kalınlığını ve estetiği iyileştirmiştir. Ön bölgede diş eti kalınlığının önemini ön dişte implant rehberimizde ele aldık.
Diş eti grefti nasıl yapılır?
Erciyes Üniversitesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nin hasta bilgilendirme formlarına göre işlem genellikle şu adımlarla ilerler:
- Hem greftin yerleştirileceği bölge hem de doku alınacak damak lokal anestezi ile uyuşturulur.
- İmplant çevresinde greftin yerleşeceği alan hazırlanır.
- Damaktan ya da dişsiz bir bölgeden gerekli büyüklükte doku alınır.
- Doku hazırlanan alana yerleştirilip dikilir.
- Gerekirse her iki bölge koruyucu bir patla kapatılır; damak için yumuşak bir plak verilebilir.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nin formunda işlemin tahmini süresi 60–90 dakika olarak verilir. Erciyes’in formuna göre damaktaki dikişler genellikle bir hafta sonra, greft bölgesindeki dikişler ise hekimin önerisine göre 10–14. günlerde alınır.
Damaktan doku alınınca damak nasıl iyileşir?
Damak genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileşir, ancak ilk günlerde bu bölge greftin konduğu yerden daha çok rahatsızlık verebilir. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nin formuna göre doku alınan bölge bir ay içinde kendiliğinden iyileşir; ilk 10 gün konfor, kanamanın önlenmesi ve yaranın korunması için yumuşak bir damak plağı takılır. Erciyes Üniversitesi’nin formu, tam iyileşme için en az 4–6 hafta gerektiğini ve dikiş atılmayan damak yarasının yavaş iyileşebileceğini, bu süreçte ağrı görülebileceğini belirtir.
Formlarda sayılan olası sorunlar arasında enfeksiyon, kanama, şişlik, ağrı, damakta uçuk benzeri yara, dudak köşelerinde tahriş, renk uyumsuzluğu ve greftin tutmaması vardır. Cochrane derlemesindeki bir çalışmada da yapışık diş etini artırmaya yönelik işlemlerden sonra belirgin ağrı bildirilmiştir.
İmplant çevresindeki diş eti çekilmesiyle ilişkisi nedir?
Yapışık diş eti eksikliği, implant çevresinde diş eti çekilmesine katkıda bulunan etkenlerden biridir ama tek nedeni değildir. 2017 Dünya Çalıştayı uzlaşı raporu implant çevresindeki çekilmenin başlıca nedenlerini implantın yanlış konumlanması, yanak tarafındaki kemiğin eksikliği, ince diş eti, yapışık diş eti eksikliği, komşu dişlerin durumu ve cerrahi travma olarak sayar. Rapor, çekilmenin implant çevresi iltihabının bir parçası olarak da görülebileceğini hatırlatır; bu yüzden önce nedeni bulmak gerekir.
Ön bölgede oluşmuş bir çekilmeyi sonradan düzeltmek zordur. ITI’nin 2013 uzlaşı raporuna göre bu durumda diş eti artırma işlemleri sınırlı iyileşme sağlar ve sonuçlar kişiden kişiye çok değişir. Doğal dişlerdeki diş eti çekilmesini ise diş eti çekilmesi rehberimizde ayrıca anlattık.
Diş eti grefti sonrası nelere dikkat edilmeli?
- Hekimin verdiği ilaçları aksatmadan kullanın ve ağız bakımı talimatlarına uyun.
- Greft bölgesini ve damaktaki patı ya da plağı hekiminiz izin verene kadar rahatsız etmeyin; greftin üzerini fırçalamayın.
- Erciyes Üniversitesi’nin formuna göre işlemden sonra 3–4 hafta sigara içmeyin; sigara başarısızlık olasılığını artırır.
- Erciyes Üniversitesi’nin formunun belirttiği gibi işlemden sonra yaşadığınız her sorunu hekiminize bildirin; Cleveland Clinic, aşırı kanama, iltihaplı akıntı ve ateşte hekime başvurulmasını önerir.
- Dikişlerin alınması ve kontroller için verilen randevulara gelin.
Rönesans’ta implant çevresindeki diş eti nasıl değerlendirilir?
Muayenede implantın ya da implant yapılacak bölgenin çevresindeki diş eti incelenir; altındaki kemik klinikteki dental tomografiyle üç boyutlu olarak değerlendirilir. Kemik grefti ve sinüs lifti dahil ağız içi cerrahi işlemler kliniğimizde yapılır. Diş eti greftinin gerekip gerekmediği ve sizin için uygun olup olmadığı muayenede değerlendirilir.
Tedavinizle tek bir hekim ilgilenir; tedavi planı hekimlerin vakayı birlikte incelemesiyle hazırlanır ve hangi dişe hangi tedavinin yapılacağı ücretleriyle birlikte yazılı olarak verilir. İmplant tedavisinden sonra kontrol randevuları planlanır; fırçalarken implant çevresinde acı, kanama ya da diş etinde çekilme fark ederseniz bunu kontrolde söyleyin.