Çocuklarda diş çürüğü nasıl önlenir? Florür ve fissür örtücü nedir?

Çocuklarda diş çürüğü neden olur?

Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi (AAPD), erken çocukluk çağı çürüğünü risk etkenleri ile koruyucu etkenler arasındaki dengenin bozulmasıyla ortaya çıkan önemli bir kronik hastalık olarak tanımlar. NHS’e göre bakteriler diş yüzeyinde plak adı verilen yapışkan bir tabaka oluşturur ve bu tabaka zamanla diş yüzeyine zarar verir. Oral Health Foundation da florürün dişleri şekerin yol açtığı asitlere karşı korumaya yardımcı olduğunu belirtir.

Oral Health Foundation, çürükte asıl belirleyici olanın diyetteki şekerin veya asidin miktarı değil, ne sıklıkla tüketildiği olduğunu vurgular. Bu nedenle aynı miktar şekerin gün boyu atıştırmalarla tüketilmesi, öğünlerle sınırlı tutulmasına göre daha fazla risk oluşturur. Süt dişlerindeki çürüğün neden tedavi edilmesi gerektiğini süt dişi çürüğü rehberimizde ayrıca anlattık.

Florür dişleri nasıl korur?

Oral Health Foundation’a göre florür üç şekilde etki eder: minedeki erken hasarın onarılmasına yardımcı olur, mineyi güçlendirerek çürüğe karşı daha dirençli hale getirir ve çürüğe yol açan bakterilerin etkisini yavaşlatır. Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA) de florürün çürük riskini azaltmanın yanı sıra çürüğün erken belirtilerinin geri dönmesine yardımcı olabileceğini belirtir.

Çocuklar florürü başlıca üç kaynaktan alır:

1. Florlu diş macunu: Günlük korumanın temelidir.
2. İçme suyu: AAPD, florür içeren içme suyunun her yaşta dişleri korumaya yardımcı olduğunu belirtir. Florür düzeyi yetersiz bir su kaynağı kullanılıyorsa diş hekimi takviye önerebilir; bu tür takviyeler hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
3. Diş hekiminin uyguladığı flor: Flor vernik gibi yüksek florürlü ürünler diş hekimi tarafından dişe sürülür.

Çocuğa hangi diş macunu, ne kadar sürülmeli?

Florlu macunun yararı ile fazla yutulmasının riski arasındaki denge, miktarın yaşa göre ayarlanmasıyla sağlanır. Kaynakların önerileri şöyledir:

Florür düzeyi macunun kutusunda “ppm” (milyonda bir birim) olarak yazar. NHS, üç yaşından küçük çocuklarda diş hekimi önerirse 1.350–1.500 ppm florür içeren bir aile macununun da kullanılabileceğini belirtir. Oral Health Foundation ise üç yaşından büyük çocuklar için 1.350–1.500 ppm önerir; yani 3–6 yaş arasında bu aralıktaki bir macun da iki kaynağın önerisine uyar.

Fırçalarken dikkat edilmesi gerekenler:

• NHS’e göre fırçalamadan sonra macun tükürülür, ağız suyla çalkalanmaz; çalkalamak florürün etkisini azaltır.
• Fırçalama günde iki kez, biri gece yatmadan önce olmak üzere yapılır.
• NHS ve Oral Health Foundation, çocuğun fırçalamasının en az 7 yaşına kadar bir yetişkin gözetiminde yapılmasını önerir.

Florür fazlası çocuğa zarar verir mi?

Önerilen miktarlarda kullanıldığında florür güvenlidir. Oral Health Foundation, dişler gelişirken fazla florür alınmasının dental florozise yol açabileceğini belirtir: dişlerde çoğu zaman belli belirsiz beyaz izler görülür, durum genellikle hafiftir ve dişlerin işlevini etkilemez. ADA’ya göre florozis 8 yaşından önce oluşur ve çoğunlukla görünümle ilgili bir sorundur.

Florozis riskini azaltmak için:

• Macun miktarını yaşa göre sınırlayın ve fırçaya macunu siz sürün.
• Çocuğa macunu yutmak yerine tükürmeyi öğretin.
• Florür tableti veya damlası gibi takviyeleri yalnızca diş hekiminin önerisiyle kullanın.

Flor vernik nedir, ne sıklıkla uygulanır?

Flor vernik, florür oranı yüksek bir verniğin diş hekimi tarafından fırçayla diş yüzeyine sürülmesidir. ADA’nın tarifine göre yapışkan, sarı veya turuncu renkte ve çoğu zaman tadı hoş bir maddedir. Uygulama kısa sürer ve diş kesmeyi gerektirmez.

NHS’e göre flor vernik hem süt dişlerine hem kalıcı dişlere uygulanabilir ve mineyi güçlendirerek çürüğe karşı daha dirençli hale getirir. Genellikle altı ayda bir uygulanır; bazı çocuklarda daha sık uygulama gerekebilir. Üç yaşından küçük çocuklara da diş hekimi gerekli görürse uygulanabilir. AAPD, çürük riski taşıyan çocuklarda flor verniğin profesyonel olarak uygulanmasını önerir. Bu dönemdeki önerileri ilk diş hekimi ziyareti rehberimizde de özetledik.

Etkisi araştırmalarla da desteklenir. Cochrane’in 2013’te yayımlanan sistematik derlemesinde flor vernik uygulanan çocuk ve gençlerde, kalıcı dişlerde çürük, eksik ve dolgulu diş yüzeylerinde %43, süt dişlerinde %37 azalma bulunmuştur. Derleme, kanıtın orta kalitede olduğunu belirtir.

Fissür örtücü nedir, çürüğü önlemede ne kadar etkilidir?

Azı dişlerinin çiğneme yüzeyinde fırça kıllarının tam ulaşamadığı derin oluklar (fissürler) bulunur. Fissür örtücü, bu olukları kapatan ince ve koruyucu bir kaplamadır. ADA’ya göre uygulama şu adımlarla yapılır:

1. Diş temizlenir ve kurutulur.
2. Yüzeyi pürüzlendirmek için dişe asitli bir jel sürülür.
3. Diş yıkanır ve yeniden kurutulur.
4. Örtücü madde oluklara sürülür ve mavi bir ışıkla sertleştirilir.

ADA, işlemin hızlı olduğunu ve erken çürük bulunan alanlarda da hasarın ilerlemesini önlemek amacıyla uygulanabildiğini belirtir. Kurum ayrıca birinci büyük azıların 6, ikinci büyük azıların 12 yaş civarında sürdüğünü ve dişlerin sürdükten kısa süre sonra örtülmesinin önerildiğini ifade eder. NHS de uygulama zamanını kalıcı azıların sürmesine bağlar; yaş aralıklarını ilk ziyaret rehberimizde verdik.

Ne kadar dayanır? NHS’e göre fissür örtücü dişleri çürükten korur ve 4 yıla kadar dayanır. ADA, örtücülerin çoğu zaman yeniden uygulanmadan birkaç yıl dayandığını ve kontrollerde gerektiğinde yenilenebildiğini belirtir.

Ne kadar etkili? Cochrane’in 2017’de yayımlanan sistematik derlemesine göre kalıcı azı dişlerinde reçine esaslı örtücülerin çürüğü önlediğine dair orta kalitede kanıt vardır. Derlemedeki örneğe göre örtücü uygulanmadığında iki yılda azı dişlerinin %40’ında çürük gelişecekse, örtücüyle bu oran %6’ya iner. Etkinin dört yıla kadar sürdüğü gösterilmiş, dokuz yıla kadar sürebileceğine dair daha az kanıt bulunmuştur. Yan etkileri inceleyen dört çalışmada herhangi bir sorun bildirilmemiştir. Örtücülerde bulunan bisfenol A (BPA) konusunda ise ADA, miktarın çok küçük olduğunu ve zarar verecek düzeyde olmadığını belirtir.

Beslenme ve günlük alışkanlıklarda nelere dikkat edilmeli?

Florür ve koruyucu uygulamalar, şekerli alışkanlıkların yerini tutmaz. Kaynakların önerileri şöyle özetlenebilir:

• Şekeri öğünlerle sınırlayın: Oral Health Foundation, şekerli veya asitli yiyecek ve içecekler ne kadar sık tüketilirse çürük olasılığının o kadar arttığını belirtir. Öğün aralarında meyve suyu dahil şekerli içecek yerine su veya süt önerilir.
• Biberonda dikkat: ADA, biberona yalnızca mama, süt veya anne sütü konmasını ve uyku biberonunun çocuk yatağa girmeden bitirilmesini önerir.
• Emziği şekere batırmayın: ADA, emziğin temiz tutulmasını ve şeker veya bala batırılmamasını önerir.
• Sık şeker tüketiminden kaçının: AAPD, şeker içeren sıvı ve katı gıdaların sık tüketilmesinden kaçınılmasını önerir.
• Düzenli kontroller: Oral Health Foundation, çocukların diş ekibinin önerdiği sıklıkta düzenli olarak diş hekimine götürülmesini önerir.

Rönesans’ta çocukların koruyucu diş bakımı nasıl planlanır?

Çocuk diş hekimliği, kliniğimizin branşları arasındadır. Muayenede çocuğun dişleri, diş eti ve çene gelişimi değerlendirilir; çürük riski, fırçalama ve beslenme alışkanlıkları aileyle birlikte konuşulur. Flor vernik veya fissür örtücü gibi koruyucu uygulamaların çocuğunuz için gerekip gerekmediği muayenede değerlendirilir. Çürük bulunursa tedavi seçenekleri ve sırası aileyle paylaşılır.

Aile, çocuğu hangi hekimin takip edeceğini baştan bilir. Tedavi gerekiyorsa yapılacak işlemleri, birim ve toplam ücreti gösteren yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir.

Kliniğimiz hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00 saatleri arasında açıktır. Randevu için 444 9 734 numarasını arayabilir, WhatsApp hattımıza (+90 532 363 49 54) yazabilir ya da sitemizdeki online randevu sistemini kullanabilirsiniz. Süt dişlerine uygulanan tedavilerin özetini çocuk diş hekimliği sayfamızda, kalıcı dişlerin çıkış zamanlarını ilk kalıcı dişler rehberimizde bulabilirsiniz.