Kaplama için diş neden küçültülür?
Günlük dilde “diş kesmek” ya da “diş küçültmek” denilen işlemin diş hekimliğindeki adı preparasyon, yani diş hazırlığıdır. İsim kulağa ürkütücü gelse de bu işlemde dişin bir parçası kesilip ayrılmaz. Dişin dış yüzeyleri, planlanan kaplamanın kalınlığına göre ince uçlu döner aletlerle kontrollü biçimde aşındırılır.
Zirkonyum kaplama, diş hekimliğinde kron olarak adlandırılır ve dişi bir başlık gibi tüm yüzeylerinden sarar. Kaplamanın da bir kalınlığı vardır; diş hiç küçültülmeden üzerine kaplama yapılsaydı diş olduğundan kalın görünür, ısırırken de kaplama karşı dişlere erken temas ederdi. Cleveland Clinic’in açıklamasına göre mineden bir miktar kaldırılması hem kaplamaya yer açar hem de kaplamanın yapıştırıldıktan sonra yerinde kalmasını sağlar. Cork Üniversitesi Diş Hekimliği Okulu ve Hastanesi’nin bilgilendirmesi de dişin, kaplamanın oturacağı alanı açmak için inceltildiğini belirtir.
Kaplama her dişte ilk seçenek değildir. Bristol Diş Hekimliği Okulu’na göre kaplama genellikle çürük ya da kırık nedeniyle çok miktarda doku kaybetmiş dişlerde ve kanal tedavisinden sonra dişi koruyacak güçlü bir restorasyon gerektiğinde düşünülür. Dişin başlangıçtaki durumu, kaldırılacak doku miktarını da doğrudan etkiler.
Dişten ne kadar doku kaldırılır?
Herkes için geçerli tek bir rakam yoktur. Miktar; dişin ön ya da arka bölgede olmasına, mevcut dolgu ve kırıklara, ısırma ilişkisine, örtülmesi gereken renk farkına ve seçilen malzemeye göre değişir. Malzeme türlerinin farklarını zirkonyum mu porselen mi rehberimizde ele aldık.
Karşılaştırma için bir fikir vermek gerekirse, Vanlıoğlu ve Kulak-Özkan’ın 2014 tarihli derlemesinde Edelhoff ve Sorensen’in ön dişlerle yaptığı bir çalışma aktarılır. Bu çalışmada yalnızca dişin ön yüzünü kaplayan laminate (yaprak) kaplamalar için dişin ağırlıkça %3–30’unun kaldırıldığı ve bu miktarın, dişi tümüyle saran kaplamalardaki aşındırmanın dörtte biri ile yarısı kadar olduğu bulunmuştur. Yani tam kaplama, laminate kaplamaya göre belirgin biçimde daha fazla diş dokusu kaldırılmasını gerektirir.
Aynı derlemede, kesici dişlerin diş eti hizasındaki mine kalınlığının yalnızca 0,3–0,4 mm olduğu ve bu bölgede yarım milimetrelik bir aşındırmanın bile minenin altındaki dentin tabakasını açığa çıkarabileceği belirtilir. Dentin, mineye göre daha hassas bir dokudur.
Diş kesimi geri alınabilir mi?
Hayır. Mine ve dentin, kaldırıldıktan sonra kendini yenileyemez. Bristol Diş Hekimliği Okulu, köprüde destek dişlerin kesilmesini bu nedenle geri dönüşü olmayan bir işlem olarak tanımlar; aynı durum tek diş kaplamaları için de geçerlidir. Cleveland Clinic de laminate kaplamaların çoğunun kalıcı, yani geri alınamaz olduğunu vurgular.
Bunun pratik anlamı şudur: kaplama için hazırlanan bir diş, ileride de bir kaplamayla korunmaya ihtiyaç duyar. Kaplama zamanla yıpranır ya da zarar görürse yenisi yapılır, ancak diş kaplamasız kullanılabilecek eski hâline dönmez. Bu yüzden özellikle yalnızca görünüm kaygısı bulunan sağlam dişlerde, karar verilmeden önce daha az aşındırma gerektiren seçeneklerin konuşulması önerilir.
İşlem sırasında ve sonrasında hassasiyet olur mu?
Diş hazırlığı genellikle lokal anestezi altında yapılır; Bristol’deki bilgilendirmede de diş, işlemden önce uyuşturulur. Cork’taki üniversite diş hastanesinin bilgilendirmesine göre işlem sırasında hassasiyet hissedilirse ek anestezi yapılabilir.
Cleveland Clinic’e göre kaplamadan sonra, özellikle sıcak ve soğuğa karşı birkaç hafta bir miktar hassasiyet olması olağandır. Dişin çevresindeki diş etinde de birkaç gün süren hafif bir sızı görülebilir.
Hazırlık, bazı dişlerde dişin sinirini de etkileyebilir. Bristol Diş Hekimliği Okulu, siniri canlı olan bir dişte sinirin iltihaplanıp zamanla canlılığını yitirme riskini yaklaşık %20 olarak verir; Cork’taki diş hastanesi ise bu oranı %10–20 olarak belirtir. Böyle bir durumda kanal tedavisi, bazı durumlarda da diş çekimi gerekebilir. Hassasiyet haftalar içinde azalmak yerine artıyorsa ya da zonklayan ağrı veya şişlik başlarsa beklemeden hekiminize başvurmanız önerilir.
Geçici kaplama ne işe yarar?
Kalıcı kaplama laboratuvarda hazırlanırken küçültülmüş diş açıkta bırakılmaz. Cork’taki diş hastanesinin bilgilendirmesine göre dişi korumak için akrilik bir geçici kaplama takılır. Cleveland Clinic, kalıcı kaplamanın laboratuvarda hazırlanmasının genellikle iki ila üç hafta, bazen daha uzun sürdüğünü belirtir.
Geçici kaplama kalıcı olan kadar dayanıklı değildir. Bristol’deki bilgilendirme, geçici kaplamaların kolayca kırılabildiğini ve uzun süre kullanılmak üzere tasarlanmadığını, bu nedenle kalıcı kaplama randevusunun aksatılmaması gerektiğini vurgular. Bu dönemde Cleveland Clinic’in önerileri doğrultusunda şunlardan kaçınmak yararlı olur:
- Buz çiğnemek ve çok sert kabuklu yemişler
- Patlamış mısırın patlamamış taneleri
- Karamel gibi çok yapışkan yiyecekler
Daha az diş aşındıran seçenekler var mı?
Dişin durumuna göre bazı seçenekler daha az doku kaldırılmasını gerektirebilir:
- Laminate (yaprak) kaplama: Yalnızca ön dişlerin ön yüzünü kaplayan ince bir porselen tabakadır ve genellikle renk ile biçim düzeltmelerinde düşünülür. Vanlıoğlu ve Kulak-Özkan’ın derlemesinde, minimal hazırlıklı laminate kaplamalarda aşındırmanın diş eti kenarında yaklaşık 0,1 mm, dişin orta bölümünde 0,2–0,5 mm, kesici uçta ise 0,7–1,0 mm olduğu aktarılır. Aynı derlemeye göre porselenin mineye bağlanması dentine bağlanmasından daha güçlüdür; bu da mineyi korumanın önemini artırır. Cleveland Clinic, hiç veya çok az aşındırma yapılan laminate kaplamaların bazı durumlarda geri alınabildiğini, ancak bunlarda da bir miktar mine kaldırılabileceğini belirtir.
- Onley: Bristol Diş Hekimliği Okulu’na göre kaplamaya benzer, ancak yalnızca dişin çiğneyen yüzeyini örter. Cleveland Clinic, onleyin dolguyla onarılamayacak kadar hasarlı ama kaplama gerektirmeyecek kadar sağlam dişler için bir seçenek olduğunu belirtir.
- Dolgu: Kaybedilen doku sınırlıysa dolguyla tamamlanabilir.
Yalnızca renk ya da dizilim sorunu olan sağlam dişlerde beyazlatma veya ortodontik tedavi de seçenekler arasında olabilir.
Hekim aşındırma miktarına nasıl karar verir?
Karar, muayene ve gerekli röntgenlerden sonra şu bilgiler birlikte değerlendirilerek verilir:
- Dişte kalan sağlam doku, mevcut dolgu ve kırıklar
- Dişin sinirinin canlı olup olmadığı, daha önce kanal tedavisi yapılıp yapılmadığı
- Dişin ön ya da arka bölgede olması, ısırma ilişkisi ve diş sıkma alışkanlığı
- Örtülmesi gereken renk farkı ve seçilen malzeme
- Planlanan son diş biçimi
Muayenede hekiminize şunları sormanız, kararı birlikte vermenizi kolaylaştırır: Dişimden neden ve yaklaşık ne kadar doku kaldırılacak? Daha az aşındırma gerektiren bir seçenek benim için uygun mu? Sinir etkilenirse ne yapılır?
Rönesans’ta kaplama öncesi planlama nasıl yapılır?
Muayenede dişlerinizin ve diş etinizin durumunu değerlendiriyor, seçenekleri ve beklentilerinizi sizinle konuşuyoruz; diş rengini de birlikte seçiyoruz. Kliniğimizde dijital gülüş tasarımı yapılır; isterseniz planlanan diş biçimi, kalıcı tedaviden önce dişlerinizin üzerinde geçici bir malzemeyle prova edilir. Ölçüler ağız içi dijital tarayıcıyla alınabilir; kaplamalar çalıştığımız laboratuvarda CAD/CAM ile üretilir. Kaplama öncesinde ya da sonrasında gerekebilecek kanal tedavisi de kliniğimizin branşları arasındadır.
Tedavi ve ücret planını size yazılı olarak sunuyoruz; ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Tedavilerimizde hastadan kaynaklanmayan sorunlar için koşullu garanti uyguluyor; süresini, kapsamını ve geçerli olmadığı durumları tedaviye başlamadan önce açıklıyoruz. Aşamalar için zirkonyum kaplama sayfasını, prova süreci için gülüş tasarımı sayfasını inceleyebilirsiniz.