Titanyum implant mı, zirkonyum implant mı? Titanyum alerjisi olur mu?

Titanyum ve zirkonyum implant arasındaki fark nedir?

İki malzeme de çene kemiğine yerleştirilen yapay diş kökü olarak kullanılır; fark, malzemenin yapısında, renginde ve hakkında biriken bilginin miktarındadır. Cleveland Clinic’in hasta bilgilendirmesine göre implantların çoğu titanyumdan, bir kısmı seramikten yapılır. Uluslararası İmplantoloji Ekibi’nin (ITI) 2023 uzlaşı konferansındaki hasta bilgilendirmesi, titanyumun gri renkli bir metal, zirkonyumun ise diş rengine yakın bir oksit seramik olduğunu ve iki malzemenin de kemik ve diş etiyle benzer biçimde kaynaştığını belirtir.

Tablo genel eğilimleri gösterir. İmplantın vida, bağlantı parçası ve kron gibi bölümlerini implantın parçaları rehberimizde ayrıca anlattık.

Zirkonyum implantın uzun dönem sonuçları hakkında ne biliniyor?

Zirkonyum implantlar için beş yıla kadar olumlu veri vardır, daha uzun dönem için bilgi sınırlıdır. ITI’nin 2023 uzlaşı bildirgesine temel olan sistematik derlemede (Röhling ve ark.) zirkonyum implantların beş yıllık ortalama sağ kalım oranı yüzde 97,2 (yüzde 93,8–100 aralığı) bulunmuş ve titanyum implantlarla benzer kabul edilmiştir. Aynı dönemde ortalama kemik kaybı 1,1 mm olmuş, implant çevresindeki dokuların sağlığı da titanyuma benzer bulunmuştur.

Bu sonuçların sınırları da bildirgede açıkça yazılıdır:

• Beş yıllık verilerin çoğu tek parçalı zirkonyum implantlara ve tek kron ya da üç üyeli köprü uygulamalarına aittir.
• İki parçalı zirkonyum implantlar için yalnızca bir geriye dönük çalışma bulunmaktadır.
• Piyasada farklı tip ve kuşaklarda zirkonyum implantlar vardır ve bunların hepsi klinik çalışmalarla doğrulanmamıştır.

İki malzemeyi doğrudan karşılaştıran çalışmalar da azdır. Padhye ve arkadaşlarının 2023 tarihli sistematik derlemesi yalnızca iki randomize çalışmaya (100 zirkonyum ve 99 titanyum implant, 12–80 ay takip) ulaşabilmiş, 12. ayda sağ kalımda anlamlı fark bulmamıştır. Yazarlar çalışmaların az, kısa süreli ve yanlılık riski yüksek ya da belirsiz olduğunu, uzun dönemli karşılaştırmalı çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurgular. Titanyum implantlarda ise kanıt birikimi daha geniştir.

Zirkonyum implantın sınırlamaları nelerdir?

Zirkonyum implant her durumda titanyumun yerini alamaz; sınırlamalar çoğunlukla tasarımdan kaynaklanır. ITI’nin bilimsel blogunda yayımlanan değerlendirmelere (Röhling, 2021; Markovic, 2023) ve 2023 uzlaşı bildirgesine göre öne çıkan noktalar şunlardır:

• Tek parçalı tasarım: İmplant ile dişin bağlandığı kısım tek parça olduğundan yerleştirmeden sonra açı düzeltme imkânı sınırlıdır; bu yüzden implantın konumu, üzerine gelecek diş düşünülerek çok dikkatli planlanır. Kron yalnızca yapıştırılarak takılır. Bildirge, kron kenarı diş eti altında kalacaksa yapıştırma işleminin dikkatle kontrol edilmesini önerir.
• Dar çap: 2021 tarihli değerlendirmeye göre 4 mm’den ince iki parçalı zirkonyum implant bulunmuyordu. Markovic’in aktardığı verilerde çapı küçültülmüş zirkonyum implantlarda yüzde 82,4 sağ kalım bildirilmiş ve yazarlar bunu kabul edilebilir bulmamıştır.
• Kemikle kaynaşma hızı: Aynı değerlendirme titanyumun kemikle daha hızlı kaynaştığını belirtir.

Dar kemikte kullanılan ince implantları mini implant rehberimizde ele aldık.

Zirkonyum implant iltihap riskini azaltır mı, daha estetik midir?

Zirkonyumun implant çevresi iltihabını önlemede titanyumdan daha başarılı olduğunu gösteren klinik kanıt bugün yoktur; ITI’nin 2023 hasta bilgilendirmesi bunu açıkça belirtir. Röhling’in değerlendirmesinde laboratuvar ortamında zirkonyum yüzeyinde 72 saatte daha az bakteri plağı biriktiği aktarılır, ancak klinik veriler bu farkın ağızda iltihap riskine yansıyıp yansımadığını söylemeye yetmez. Malzeme ne olursa olsun günlük temizlik ve düzenli kontroller gerekir; korunma yollarını implant çevresi iltihabı rehberimizde anlattık.

Estetik açıdan Markovic’in değerlendirmesi, ince diş etinde zirkonyumun diş eti rengini titanyuma göre daha az etkilediğini belirtir. Ancak ön dişte sonucu yalnızca malzeme belirlemez; kemik, diş eti kalınlığı ve gülüş çizgisi de önemlidir. Bu etkenleri ön dişte implant rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.

Titanyum alerjisi olur mu, ne kadar sık görülür?

Titanyuma karşı aşırı duyarlılık (hipersensitivite) bildirilmiştir, ancak nadirdir. İspanya’da 1.500 implant hastasıyla yapılan bir çalışmada (Sicilia ve ark., 2008), şüpheli belirtileri ya da başka risk etkenleri olan 35 hastaya deri testleri uygulanmış ve 9 hastada titanyuma karşı pozitif sonuç alınmıştır; bu, tüm hastaların yüzde 0,6’sına karşılık gelir. İmplanttan sonra alerjiyle uyumlu belirtiler gösteren ya da açıklanamayan implant kaybı yaşayan 16 hastanın ise yarısında test pozitif çıkmıştır.

2021 tarihli küçük bir meta-analiz (Singh ve ark.) yalnızca üç vaka-kontrol çalışmasına ulaşabilmiş ve titanyum alerjisinin büyük olasılıkla nadir olduğu sonucuna varmıştır. Alman S3 kılavuzu (2022) ise titanyuma karşı tolerans sorununun literatürde yeterince belgelenmediğini ve klasik bir alerji gibi davranmadığını belirtir.

Titanyum aşırı duyarlılığı nasıl değerlendirilir, alerji testi gerekir mi?

Değerlendirmede belirleyici olan testler değil, hastanın klinik belirtileridir. Alman bilimsel tıp dernekleri birliğinin (AWMF) yöntemiyle hazırlanan S3 kılavuzu (Müller-Heupt ve ark., 2022) şu önerileri getirir:

1. Yama testi (epikütan test) ve kanda yapılan lenfosit dönüşüm testi, implant öncesi tarama amacıyla, alerji öyküsü olanlarda ya da titanyuma tepki şüphesinde önerilmez. Kılavuza göre bu testler T hücresi aracılı klasik alerjiyi gösterir; titanyuma karşı tolerans sorunu ise bu türden bir alerji değildir.
2. Tepki genellikle implant çevresinde yerel bir iltihap ve ardından kemikle kaynaşmada bozulma biçiminde görülür.
3. Önce implant çevresindeki bakteri kaynaklı iltihap kılavuzlara göre tedavi edilir; implantın çıkarılmasına çok sıkı ölçütlerle karar verilir.
4. Üst yapıdaki diğer alaşım bileşenleri, safsızlıklar ve yapıştırıcılar da aşırı duyarlılık nedeni olabilir.
5. Seramik implantlar bir tedavi seçeneği olarak düşünülebilir.

Kaynaklar arasında görüş farkı da vardır: Sicilia ve arkadaşları alerjiyle uyumlu belirtileri olanlarda test önerilebileceğini, Singh ve arkadaşları da çok sayıda ya da ağır alerjisi olanlarda test yapılmasını önerir. Bu nedenle test gerekip gerekmediğine diş hekiminiz, gerektiğinde alerji uzmanıyla birlikte karar verir.

Metal alerjiniz varsa implanttan önce nelere dikkat edilmeli?

• Bilinen alerjinizi muayenede ayrıntılı anlatın: hangi metale (örneğin nikel), ne tür bir tepki gösterdiğinizi ve daha önce yapılmış test sonuçlarını getirin.
• Daha önce bir implant, ortopedik protez ya da diş tedavisinden sonra yaşadığınız deri veya ağız içi tepkileri belirtin.
• Yalnızca implantın değil, üzerine gelecek bağlantı parçasının ve kronun malzemesini de sorun; S3 kılavuzu üst yapıların da aşırı duyarlılık ya da alerjiye yol açabileceğini belirtir.
• Metal içermeyen bir seçenek istiyorsanız bunu açıkça söyleyin. ITI’nin hasta bilgilendirmesine göre bazı yeni iki parçalı zirkonyum implantlarda içte metal bir vida bulunur; bu vida kemik ve diş etiyle temas etmez.
• Zaten implantınız varsa ve şikâyetiniz başladıysa implantın malzemesinden şüphelenip kendiniz karar vermeyin; önce iltihap gibi daha sık görülen nedenler hekiminiz tarafından değerlendirilir.

Rönesans’ta implant malzemesi nasıl planlanır?

İmplant planlaması muayene ve klinikteki dental tomografi değerlendirmesiyle yapılır; implantın ve üzerindeki dişin malzemesi de bu planın parçasıdır. Bilinen bir metal alerjiniz ya da daha önce bir implant veya protezden sonra yaşadığınız bir tepki varsa, bunu ve elinizdeki test sonuçlarını ilk muayenede paylaşmanızı rica ediyoruz. Zirkonyum (seramik) implant gibi metal içermeyen bir seçeneğin sizin için uygun olup olmadığı muayenede değerlendirilir.

Tedaviye başlamadan önce hangi dişe hangi tedavinin yapılacağı ve ücretleri yazılı olarak verilir. İmplant üzerine yapılacak kaplama ve protezler anlaşmalı laboratuvarda CAD/CAM ile üretilir. Tedaviden sonra verilen implant kartında implantın markası, modeli ve seri bilgisi yazar; ileride başka bir hekime ya da alerji uzmanına başvurduğunuzda bu kartı göstermeniz kullanılan malzemenin bilinmesini kolaylaştırır. Tedavinin aşamaları için implant tedavisi sayfamıza göz atabilirsiniz.