Yirmilik diş nedir, neden gömülü kalır?
Yirmilik dişler (üçüncü büyük azı dişleri), ağzın en arkasında yer alan ve en son süren dişlerdir. Çoğu kişide alt ve üst çenenin her iki yanında birer tane olmak üzere dört yirmilik diş bulunur. NHS’e göre bu dişler genellikle ergenlik yıllarında ya da 20’li yaşların başında sürmeye başlar, ancak her yaşta sorun çıkarabilir.
Çenede yeterli yer yoksa diş tamamen veya kısmen kemiğin ya da diş etinin içinde kalabilir; buna gömülü diş denir. Cleveland Clinic gömülü yirmilik dişleri duruşlarına göre sınıflandırır: en sık görüleni öndeki dişe doğru eğik duranlardır. Bunların yanı sıra dik konumda olup diş etinin altında kalanlar, arkaya doğru eğik duranlar ve yatay konumda yatanlar da vardır. Yatay dişler öndeki dişe baskı yapabildiği için çoğu zaman ağrıya yol açar.
Gömülü olmak tek başına sorun anlamına gelmez. Cleveland Clinic’e göre bazı gömülü dişler fark edilir bir sorun yaratmaz.
Yirmilik diş çekilmeli mi, yoksa takip mi edilmeli?
İngiltere’de sağlık kılavuzları yayımlayan ulusal kuruluş NICE’ın yirmilik diş çekimi kılavuzu, hiçbir hastalık bulgusu olmayan gömülü yirmilik dişlerin ileride sorun çıkarabileceği düşüncesiyle önleyici olarak çekilmesi uygulamasının bırakılmasını önerir. NHS de sorun yaratmayan yirmilik dişlerin genellikle yerinde bırakılıp rutin kontrollerde izlendiğini belirtir.
NICE ve Hull Üniversite Hastaneleri’nin bilgilendirmelerine göre çekim genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Yirmilik dişin çevresindeki diş etinde tekrarlayan iltihap (perikoronit); Hull’a göre en sık çekim nedeni budur
- Yirmilik dişte ya da önündeki dişte onarılamayan çürük
- Kök ucunda apse veya tedavi edilemeyen enfeksiyon
- Komşu dişin kökünde erime ya da komşu azı dişinde diş eti hastalığı
- Diş çevresinde kist veya başka bir oluşum
- Dişin planlanan bir çene cerrahisine engel olması
NICE’a göre plak birikimi tek başına çekim nedeni değildir. Perikoronitin ilk atağı da çok şiddetli değilse çekim gerektirmez; ikinci ve sonraki ataklar ise çekim için uygun gerekçe sayılır. Hull Üniversite Hastaneleri, çekimin ancak yararları dişi yerinde bırakmanın risklerinden fazla olduğunda önerilmesi gerektiğini vurgular. Karar, muayene ve röntgen sonrasında kişiye göre verilir.
Yirmilik diş çekimi nasıl yapılır?
Çekim genellikle lokal anestezi altında yapılır; bölge uyuştuktan sonra baskı hissedilebilir, ancak ağrı hissedilmemesi amaçlanır. NHS ve Hull Üniversite Hastaneleri’nin anlattığı aşamalar şunlardır:
- Diş eti dişin üzerini örtüyorsa küçük bir kesiyle açılır.
- Gerekirse dişin çevresindeki kemikten bir miktar kaldırılır.
- Diş tek parça hâlinde ya da daha kolay çıkması için iki üç parçaya ayrılarak alınır.
- Gerekirse bölge dikişle kapatılır.
NHS, işlemin genellikle 40 dakikadan uzun sürmediğini belirtir; süre dişin konumuna göre değişir. Çekimin zor olduğu ya da kaygının yoğun olduğu durumlarda genel anestezi de bir seçenek olabilir. Kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve genel sağlık durumunuzu çekimden önce hekiminize bildirmeniz önemlidir.
Sinire yakınlık neden önemlidir, tomografi ne zaman gerekir?
Alt yirmilik dişlerin kökleri; alt dudağa, çeneye, alt dişlere ve dile his veren sinirlere yakın olabilir. Hull Üniversite Hastaneleri’nin bilgilendirmesine göre çekim sırasında bu sinirlerin etkilenmesiyle kişilerin %2–20’sinde birkaç hafta sürebilen karıncalanma veya uyuşukluk görülebilir; %0,5–2’sinde ise sorun kalıcı olabilir. Üst yirmilik dişler ise sinüs boşluğuna komşu olabilir.
Bu riskleri önceden görmek için dişin konumu röntgenle incelenir. Birleşik Krallık Sağlık Araştırmaları Kurumu’nun (HRA) yayımladığı bir araştırma özetinde, rutin uygulamada iki boyutlu panoramik röntgenin kullanıldığı ve bu görüntüde diş sinire yakın görünüyorsa üç boyutlu konik ışınlı tomografinin çekildiği anlatılır. Özette, tomografinin daha ayrıntılı bilgi verdiği, ancak daha yüksek radyasyon dozu içerdiği belirtilir. Bu nedenle tomografi herkese değil, gerekli görülen durumlarda istenir.
Hull’un bilgilendirmesinde, sinir hasarı riski yüksek bazı durumlarda dişin yalnızca taç kısmının alındığı koronektomi adlı değiştirilmiş bir teknikten de söz edilir. Hangi yöntemin uygun olduğu muayene ve görüntüleme sonrasında değerlendirilir.
20’lik diş çekiminden sonra ilk 24 saatte ne yapılmalı?
İlk gün, çekim boşluğunda oluşan kan pıhtısını korumak en önemli önceliktir. Royal Cornwall Hastaneleri, Hull Üniversite Hastaneleri ve Cleveland Clinic’in önerileri şöyle özetlenebilir:
- Tamponu ısırın: Hull’a göre kanamanın çoğu işlemden sonraki 30 dakika içinde durur; tükürüğün bir iki gün hafif kanlı gelmesi olağandır. Kanama sürerse verilen gazlı bezi 15–20 dakika sıkıca ısırın.
- Ağzınızı çalkalamayın: Royal Cornwall Hastaneleri, ilk 24 saat ağız çalkalanmamasını, sıcak içecek ve alkol alınmamasını ve ağır fiziksel efordan kaçınılmasını önerir. Aynı nedenle sert biçimde tükürmeyin.
- Pipet kullanmayın: Cleveland Clinic’e göre pipetle içerken oluşan emme kuvveti pıhtıyı yerinden oynatabilir.
- Sigara içmeyin: Royal Cornwall Hastaneleri, en az 24 saat ve mümkün olduğunca uzun süre sigara içilmemesini önerir.
- Uyuşukluk geçene kadar yemek yemeyin: Uyuşukluk birkaç saat sürebilir; bu sürede dudağınızı veya dilinizi ısırmamaya dikkat edin.
- Diğer dişlerinizi fırçalayın: NHS, çekim bölgesinden uzak durarak diğer dişlerin dikkatle temizlenmesini önerir.
- İlaçları önerildiği gibi kullanın: Ağrı kesicinin hangisinin, hangi dozda kullanılacağına hekiminiz karar verir.
Sonraki günlerde şişlik, beslenme ve ağız bakımı nasıl olmalı?
Hull Üniversite Hastaneleri’ne göre şişlik en çok ikinci ve üçüncü günde belirginleşir, ardından bir hafta içinde giderek azalır. Royal Cornwall Hastaneleri şişliğin tamamen geçmesinin iki haftayı bulabileceğini, soğuk uygulamanın rahatlatabileceğini belirtir. Yanakta ve çene altında morarma, ağız açmada kısıtlılık ve çenede sertlik de birkaç gün sürebilir.
- Beslenme: NHS, çiğnemek rahatlayana kadar yumuşak veya sıvı gıdalar tüketilmesini; sert, çıtır yiyeceklerden ve kuruyemiş, çekirdek gibi yaraya takılabilecek gıdalardan kaçınılmasını önerir.
- Ağız bakımı: Royal Cornwall Hastaneleri, 24 saatten sonra normal fırçalamaya dönülmesini ve çekim boşluğunun ılık tuzlu suyla nazikçe yıkanmasını önerir. Cleveland Clinic, hekim çalkalama önerdiyse sıvıyı kuvvetle çalkalamak yerine başı eğerek bölgede bekletmeyi tavsiye eder.
- Dikişler: Eriyen dikiş kullanıldıysa Hull’a göre bu dikişler genellikle bir iki hafta içinde kendiliğinden erir.
Kuru soket (alveolit) nasıl anlaşılır?
Kuru soket, çekim boşluğundaki kan pıhtısının oluşmaması ya da erken dağılması sonucunda altındaki kemiğin açıkta kalmasıdır. Cleveland Clinic’e göre tüm diş çekimlerinin yaklaşık %2–5’inde görülür ve yirmilik diş çekimlerinden sonra daha sıktır. Belirtiler genellikle ilk üç gün içinde başlar.
Hull Üniversite Hastaneleri, çekimden 3–10 gün sonra azalacağına artan ağrı, ağızda kötü tat ya da kötü koku fark edilirse hekime başvurulmasını önerir. Boşluk, dibinde beyazımsı bir tabaka görülen boş bir çukur gibi görünebilir. Cleveland Clinic’e göre sigara içenlerde risk üç kattan fazladır; pipet kullanmak ve ağzı kuvvetle çalkalamak da riski artırır. Tedavide hekim bölgeyi nazikçe temizler ve gerekirse içine ilaçlı bir pansuman yerleştirir.
Hangi durumda hekiminizi aramalısınız?
Hull Üniversite Hastaneleri’nin bilgilendirmesine göre şu durumlarda hekiminize haber verin:
- Bastırmakla durmayan kanama
- Üçüncü günden sonra azalacağına artan ağrı, kötü tat veya koku
- Ateş, halsizlik, çene altında hassas bezler ya da çene üzerindeki ciltte sıcaklık, kızarıklık ve sertlik
- Günler geçtikçe düzelmeyen ağız açma kısıtlılığı
- Geçmeyen ya da artan uyuşukluk, karıncalanma veya ağrılı his
Nefes almada veya yutkunmada güçlük ya da boyna ve göz çevresine yayılan şişlik varsa vakit kaybetmeden hastane acil servisine başvurun.
Rönesans’ta yirmilik diş çekimi nasıl planlanır?
Çekim kararı, dişin durumu muayenede değerlendirildikten sonra verilir. Kliniğimizde dental tomografi bulunur; sinire veya sinüse yakın görünen gömülü yirmilik dişlerde, gerekli görüldüğünde bu görüntülemeyle üç boyutlu planlama yapılabilir. Çekim genellikle lokal anestezi altında yapılır; gerekirse tedavi genel anestezi altında da yapılabilir. Kemik grefti ve sinüs lifti dahil ağız içi cerrahi işlemler kliniğimizde yapılır.
Tedaviye başlamadan önce yazılı bir tedavi ve ücret planı sunuyoruz; işlemi hangi hekimin yapacağını da baştan bilirsiniz. Ücret, tedavi planına göre muayene sonrası netleşir. Tedavi sonrası takip, kliniğimizde tanımlı bir süreçle yürütülür. Çekimden sonra bir sorun fark ederseniz çalışma saatlerinde (hafta içi 10:00–22:00, cumartesi 10:00–19:00) 444 9 734 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Çekimin genel aşamalarını ve diğer dişlerin çekimini diş çekimi sayfamızda, dişin korunup korunamayacağına dair seçenekleri kanal tedavisi mi, diş çekimi mi rehberimizde bulabilirsiniz. Adres ve iletişim bilgileri için iletişim sayfamıza göz atabilirsiniz.